TT&VH có cuộc trao đổi với GS. TS Nguyễn Quang Ngọc (Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Hà Nội), một trong những học giả có thâm niên nghiên cứu về vương triều Lý.

Ông Ngọc cho biết:

- Các sử liệu về triều Lý vốn khá ít ỏi. Bởi vậy, khi nghiên cứu về triều đại này, việc giới sử học đưa ra những giả thiết và suy luận khác biệt, thậm chí trái ngược nhau là chuyện bình thường.Ý kiến của TS Polyakov cần được chúng ta tôn trọng và nhìn nhận một cách khách quan, bình đẳng như quan điểm của những nhà sử học Việt Nam khác.

Tuy nhiên, ở góc độ cá nhân, tôi cho rằng lập luận của TS Polyakov là chưa hợp lý và thiếu thuyết phục.

* Xin ông nói cụ thể hơn?

- TS Polyakov dẫn chứng rằng việc xây dựng Văn Miếu vào thế kỷ XI không hề được nhắc tới trong Việt Sử Lược (bộ sử cổ được Lê Văn Hưu viết trước thế kỷ XV – TT&VH) mà chỉ có trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư (ra đời vào thế kỷ XV, được Ngô Sĩ Liên biên soạn và sao chép từ một số bộ sử, trong đó có Việt sử lược – TT&VH). Từ sự “lệch pha” ấy, đồng nghiệp này đặt ra giả thiết rằng sử gia Ngô Sĩ Liên thấy Trung Quốc cũng có Văn Miếu, nên “bịa” ra trong ĐVSKTT rằng nước Việt cũng xây Văn Miếu từ thế kỷ XI.

Tôi không tán thành lập luận ấy. Với một bộ Quốc sử, sử gia có  muốn cũng không dễ “bịa”, dù là… bịa cho oai. Tất nhiên, việc Việt sử lược không nhắc tới Văn Miếu cũng là một vấn đề quan trọng và cần nghiên cứu. Theo tôi biết, một số học giả cũng từng thử giải thích việc này. Họ đặt giả thiết Văn Miếu khi mới ra đời vào thế kỷ XI có tên gọi khác, hoặc Quốc sử thời đó không muốn chép lại việc này vì một số lí do riêng…Nói chung, lập luận thứ nhất mà ông Polyakov đưa ra để bảo vệ quan điểm của mình là chưa thuyết phục.

* Vậy còn lập luận thứ hai?

Ông Polyakov cho rằng vào thế kỷ XI, nhà Lý coi đạo Phật là Quốc giáo. Phật giáo phát triển tới mức cực thịnh, trí thức quan lại bấy giờ có rất ít người xuất thân từ Nho giáo. Do đó, việc dựng một “đền thờ Khổng Tử” như Văn Miếu là không hợp lý.