Thơ - Văn mới cập nhật
Xuân Thi
Cảm Tác Nỗi Lòng Lưu Dân
Cảm Ơn Cuộc đời
Chúc Mừng Năm Mới 2018
Dòng ĐỜI
Tâm Thiền
Chuông Ngân
Kính mừng Phật Đản
Anh không chết đâu em
Kiếp này
Thông tin bình chọn
Nhờ đâu bạn biết đến website Hoa Linh Thoại của chúng tôi ?
09:35, Tuesday.April 23 2024
Vô tướng
 
Vô tướng (animitta), trong giải thoát đạo, có nhiều tên gọi, như vô tướng tâm giải thoát (animitta-cetovimutti), vô tướng tâm tam-muội (animitta-cetosamādhi), vô tướng giải thoát (animitta-vimokkha)

(Trích dịch từ Chương I của tác phẩm Nghiên cứu về thuyết Tánh Không)

Vô tướng (animitta), trong giải thoát đạo, có nhiều tên gọi, như vô tướng tâm giải thoát (animitta-cetovimutti), vô tướng tâm tam-muội (animitta-cetosamādhi), vô tướng giải thoát (animitta-vimokkha), vô tướng tam-muội (animitta-samādhi), vô tướng đẳng chí (animitta-samāpatti), vô tướng trụ (animitta-vihāra). Ứng dụng của những thuật ngữ này, trong thời Sơ kỳ của Phật giáo, so với không (śūnya, suñña) và vô sở hữu (ākicanya, ākiñcañña), phải nhiều hơn một chút. Đương nhiên, nếu như lấy sự vô ngã và ngã sở là không, thì kinh văn nói về cái không đó, vẫn nhiều hơn so với vô tướng. Vô tướng định, dựa vào sự dụng tâm khác nhau của người tu hành, nên có sâu cạn không nhất định; cùng với Phi tưởng phi phi tưởng xứ (nevasaññā-nāsāññāyatana), diệt tận định (nirodha-samāpatti), vô tưởng định (asañña-samāpatti), đã trở thành định luận, đều có quan hệ, cho nên sự so sánh nội dung là rất phức tạp. A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa nói:

“Từ vô tướng, được giải thích theo nhiều nghĩa: hoặc là đối với không tam-ma-địa mà nói là vô tướng, cũng vậy, hoặc đối với địa vị kiến đạo, hoặc đối với bất động tâm giải thoát, hoặc đối với Phi tưởng phi phi tưởng xứ, hoặc tức là đối với vô tướng tam-ma-địa mà nói là vô tướng.”*

Luận Bà-sa cho rằng, “vô tướng” – đây là một tên gọi , có 5 ý nghĩa khác nhau, nhưng từ kinh văn mà nói, cũng không hẳn là chỉ có 5 nghĩa được nói đó.

Vô tướng tâm tam-muội là trí quả và trí công đức. Trình bày vấn đề này, trong phẩm Đệ tử ký thuyết của kinh Tạp A-hàm, tổng cộng có 4 kinh (căn cứ theo số thứ tự được sắp xếp trong tạng Đại chánh, là các kinh 556-559, kỳ thật nên chia làm 6 kinh), đều có liên quan với ngài A-nan (Ānanda). Có một vị tỳ-kheo, đã tu đắc vô tướng tâm tam-muội, nhưng không biết là mình đã đắc quả gì, công đức gì. Bấy giờ, vị ấy “Đi theo tôn giả A-nan, nếu như có người khác hỏi ý nghĩa này, nhờ đó mà được nghe. Tỳ-kheo ấy liền theo tôn giả A-nan, trải qua suốt 6 năm, không có người nào hỏi ý nghĩa này”, cuối cùng, vị ấy tự mình nêu ra câu hỏi thỉnh vấn.1 Trong suốt 6 năm không có người nào hỏi, chứng tỏ vô tướng tâm tam-muội, ban đầu, có rất ít người bàn luận đến. Trong kinh Tạp A-hàm nói đến: vô tướng tâm tam-muội, là Phật vì chúng tỳ-kheo-ni mà thuyết; các tỳ-kheo-ni lại hỏi ngài A-nan, ngài A-nan vì các tỳ-kheo-ni mà giải thích. Điều này chứng tỏ, chủ yếu là: “Đại sư và đệ tử, cùng một câu, cùng ý vị, cùng nghĩa lý”;2 chỉ là vì đức Như lai đã từng nói đến, để khẳng định địa vị của vô tướng tâm tam-muội trong Phật pháp. Tập 9, kinh 37 của Tăng chi bộ trong Tạng Pāli, cũng nói đến trí quả và trí công đức, thật tế, đó là sự kết hợp hai kinh 557 và 559 của kinh Tạp A-hàm.3 Tóm lại, vô tướng tâm tam-muội là kinh do sự tu đắc của đệ tử Phật mà truyền ra, mỗi ngày ánh sáng càng thêm rực rỡ.

Vô tướng tâm tam-muội, theo lời của trưởng giả Chất-đa (Citra), là tam muội của sự “không niệm (tác ý) đối với tất cả tướng” mà tu thành.4 Tác ý (manasikāra), hoặc dịch là tư duy, niệm, ức niệm. Vô tướng tâm tam-muội của sự không tác ý tất cả tướng, có sâu cạn. Kết quả rốt ráo của vô tướng, như thiên Kỳ-dạ của kinh Tạp A-hàm nói:

“Tu tập nơi vô tướng, diệt kiết sử kiêu mạn, đạt được hiện quán mạn, rốt ráo tận khổ biên.”*

Bài kệ này là của ngài A-nan nói cho Bà-kỳ-xá (Vagīsa), Tương ưng bộ cũng giống như vậy.5 Luận Du-già giải thích rằng: “Do vì đoạn này, gọi là vô học”.6 Vô tướng tâm tam-muội của trí quả và trí công đức, luận Tỳ-bà-sa cho rằng nó là tên khác của không tam-ma-địa.7 Luận Du-già sư địa giải thích đối với vô tướng tâm tam-ma-địa, như quyển 12 nói:

“Sao gọi là vô tướng tâm tam-ma-địa? Tức là đối với sự diệt của các thủ uẩn kia, tư duy tĩnh lặng, tâm trụ vào một duyên. Như kinh nói: vô tướng tâm tam-ma-địa không xuống thấp không lên cao. … Lại do hai nhân duyên mà nhập vô tướng định: 1. Vì không tư duy tất cả tướng; 2. Vì chánh tư duy về vô tướng giới. Do không tư duy về tất cả tướng, đối với các tướng kia không chán bỏ, không phá hủy, chỉ không tác ý tư duy thêm, nên gọi là không xuống thấp. Do chánh tư duy về vô tướng giới, đối với vô tướng kia không cố chấp, nên gọi là không lên cao.”

Vô tướng tâm tam-muội không thấp không cao đó, chính là điều mà kinh nói, không vọt lên không chìm xuống, tam-muội của trí quả và trí công đức. Điều mà luận Du-già nói và điều luận Tỳ-bà-sa nói, là tên gọi khác của không tam-ma-địa, sự nhận thức bất đồng.

Căn cứ theo lời mà kinh văn nói, vô tướng tâm tam-muội, hoặc tại vô lượng tâm giải thoát trở xuống, đó là ‘thoát khỏi tất cả tướng’, tâm ‘không bị trói buộc theo tướng được nhận thức’.8 Hoặc nương theo Tứ thiền mà nói là vô tướng tâm tam-muội, nếu như không cầu tiến thêm nữa, cùng với mọi người qua lại nơi hỗn tạp, cười nói bỡn cợt, thì cái định đó sẽ bị thoái lui và mất, có thể sẽ hoàn tục.9 Cho nên, tam-muội thông với hữu lậu; vô tướng tâm tam-muội của trí quả và trí công đức, cũng chính là vô tướng tâm giải thoát, chỉ là (Sở quả đến Tứ quả) của vô lậu.

Định, có hai loại là định có tưởng (hữu tưởng) và định không có tưởng (vô tưởng), như kinh Tạp A-hàm nói:

“Tôn giả A-nan bảo tỳ-kheo Ca-ma rằng: Nếu một vị tỳ-kheo ly dục, ly các pháp ác bất thiện, có giác, có quán, có ly sanh hỉ lạc, có đủ và an trụ Sơ thiền; như vậy… có đủ và an trụ Vô sở hữu nhập xứ: như vậy tỳ-kheo có tưởng, có pháp nhưng không giác tri. … Tỳ-kheo không ức niệm tất cả tưởng, tự thân tác chứng, có đủ và an trụ vô tưởng tâm tam-muội, đó gọi là tỳ-kheo vô tưởng, mà không giác tri đối với pháp mình có.”*

Từ Vô sở hữu xứ (ākiñcaññāyatana) trở xuống là Sơ thiền đến Vô sở hữu xứ định, là có tưởng mà không giác tri; vô tưởng tâm định là không có tưởng mà không có giác tri. Đoạn trong Tăng chi bộ và đoạn này tương đương, cũng nói là từ Vô sở hữu xứ trở xuống là có tưởng mà không giác tri; tiếp theo nói đến tam-muội không vọt lên không chìm xuống (không xuống thấp, không lên cao).10 Ở đây có thể thấy rằng, từ Vô sở hữu xứ trở lên chính là vô tướng tâm tam-muội của vô tưởng. Kinh Tĩnh lự của Tăng chi bộ, trước hết nói tổng quan rằng: “Nương nơi Sơ tĩnh lự mà diệt tận các lậu, nương nơi Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà diệt tận các lậu”, rồi sau đó phân tích cụ thể. Nhưng trong phần phân tích cụ thể, nói từ Sơ tĩnh lự đến Vô sở hữu xứ định, ‘như vậy đẳng chí có tưởng’. Ở đây là nói, từ Vô sở hữu xứ định trở xuống là định có tưởng, cùng với lời trong kinh Tạp A-hàm tương đồng. Phần kinh văn ở sau không có nói là nương nơi Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà diệt tận các lậu, chỉ nói Phi tưởng phi phi tưởng xứ và Tưởng thọ diệt đẳng chí (saññavedayitanirodhasamāpatti) là thiện xảo;11 Phi tưởng phi phi tưởng xứ và Tưởng thọ diệt định không phải là định không có tưởng mà cùng với vô tướng tâm tam-muội tương đương sao?

Vô tướng tâm tam-muội còn được giải thích là Phi tưởng phi phi tưởng xứ, như A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa nói:

“Đối với Phi tưởng phi phi tưởng xứ cho là tên gọi vô tướng, như nói: Ta khởi nhiều gia hành, dùng nhiều nỗ lực nên đắc vô tướng tâm định, không nên ưa thích và đắm chìm ở trong ấy. Người nói điều này không khởi hữu đảnh vị định, chỉ khởi tịnh định. Hỏi: Vì sao Phi tưởng phi phi tưởng xứ được gọi là vô tướng vậy? Đáp: Bởi vì nó không có nhận thức rõ ràng về tướng của tưởng, cũng không nhận thức rõ ràng về tướng của vô tưởng, chỉ có sự mê mờ nên không nhận thức rõ về cái tưởng nhỏ nhiệm đang hiện hành, như nghi ngờ mà thay đổi, nên gọi là vô tướng.”*

Kinh nói về vô tướng định, mà được giải thích là Phi tưởng phi phi tưởng xứ định, là kinh Tịnh bất động đạo của Trung A-hàm. Kinh trên nói: dục tưởng, sắc tưởng, bất động tưởng, vô sở hữu xứ tưởng, “tất cả tưởng đó là pháp vô thường, là khổ, là diệt. Bấy giờ vị ấy đắc vô tưởng. Vị ấy thực hành như vậy, học như vậy, tu tập như vậy mà phát triển, liền ở ngay đó mà tâm được thanh tịnh. … Hoặc ở ngay đó mà nhập vào vô tưởng, hoặc dùng huệ để giải thoát”. Người đã đắc vô tưởng định này mà nếu có chấp thọ (thủ) – ham thích, đắm trước, trụ, liền thọ quả báo của (phi) hữu tưởng và Vô tưởng xứ.12 Vì đã đắc vô tướng tâm định mà có sự tham đắm, cho nên là vô tưởng mà lại có sự không nhận thức rõ ràng các tưởng vi tế đang hiện hành, nhân đó nên gọi là Phi tưởng phi phi tưởng xứ định. Nếu tâm không tham đắm, thì đó là vô tướng tâm giải thoát vậy.

Tưởng thọ diệt định, hoặc gọi là diệt (tận) định, hoặc gọi là tăng thượng tưởng diệt trí định (abhisaññanirodha-sampajāna-samāpatti). Nó cùng với vô tướng tâm tam-muội tương đương, như trong Tương ưng Mục-kiền-liên của Tương ưng bộ, từ Sơ thiền nói đến Tứ thiền, từ Không vô biên xứ đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ; ở định thứ tám trở lên, gọi là vô tướng tâm định.13 Nhưng Tương ưng Xá-lợi-phất, cũng từ Sơ thiền nói đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ định, rồi sau đó nói là Tưởng thọ diệt định.14 Có thể thấy địa vị của vô tướng tâm tam-muội với Tưởng thọ diệt định là tương đương. Lại nữa, trong khoảng năm mà Phật nhập Niết-bàn, Phật bị bệnh tại thành Tỳ-xá-ly (Vesālī), Ngài nhập vào Vô tướng tam-muội để khống chế cơn đau trong ruột, như kinh Du hành trong Trường A-hàm nói:

“Ta nay già rồi, tuổi đã tám mươi. … tự lực tinh tấn, nhẫn chịu được cơn đau của (bệnh) này, không nghĩ đến tất cả tưởng, khi nhập vào Vô tưởng định, thân Ta an ổn, không có đau đớn.”*

Trong Tạp sự cũng nói như vậy: “Dùng Vô tướng tam-muội, quán xét nỗi đau về thân của Ngài, khiến nó được chấm dứt”. Kinh Đại Bát-Niết-bàn trong Trường bộ lại nói: “Này A-nan! Như lai không nhớ nghĩ hết thảy tướng, khi nhập vào Nhất thiết thọ diệt tướng tâm tam-muội và an trụ trong đó, thân thể của Như lai được khỏe lại.”15 Trường bộ nói không nhớ nghĩa hết thảy tướng, lại nói “nhập vào Nhất thiết thọ diệt tướng tâm tam-muội”, hiển nhiên là Vô tướng tâm tam-muội còn có ý nghĩa của tưởng thọ diệt. Tưởng thọ diệt định là từ trong Vô tướng tâm định mà phân hóa ra, đương nhiên đã được giới Phật giáo công nhận từ lâu, nhưng mà từ Phi tưởng phi phi tưởng xứ trở lên, lập nên một loại nữa là Diệt tận định, như các kinh Tản nhị (kinh Bẫy mồi) (25), kinh Thánh cầu (26), Tâm tài dụ tiểu kinh (tiểu kinh Ví dụ lõi cây) (30), Ngưu giác dụ tiểu kinh (tiểu kinh Ví dụ sừng bò) (31), Thuần kinh (kinh Con chim cáy) (66), Thiện sỹ kinh (kinh Chân nhân) (113) trong Trung bộ, nhưng ở trong Trung A-hàm chỉ có kinh Lạp sư kinh (kinh Người thợ săn) (178) tương đương với kinh Tản nhị, tại Phi tưởng phi phi tưởng xứ trở lên lập thêm Tưởng tri diệt, còn lại đều không có, có thể thấy trong kinh giáo được truyền tụng giữa các bộ phái, Tưởng thọ diệt định vẫn còn trong trạng thái bất xác định. Diệt tận định và vô tưởng – Vô tưởng tâm định, Trung A-hàm chia rõ làm hai loại định khác nhau là nhập định và xuất định,16 nhưng Trung bộ lại không có chia như vậy. Tưởng thọ diệt định ở trong giới Phật giáo có nhiều tranh luận. Như Ô-đà-di (Udāyin) phản đối lời của Xá-lợi-phất (Śāriputra): “Nếu như đối với hiện pháp mà không đắc trí cứu cánh, thì sau khi thân hoại mạng chung, vượt qua trời Đoàn thực, sanh nơi cõi trời Ý sanh khác, ở đó xuất nhập Tưởng tri diệt định, ắt có sự này xảy ra.”17 Trong các bộ phái, hoặc cho rằng Tưởng thọ diệt định là hữu vi; hoặc cho là vô vi, hoặc cho là chẳng phải hữu vi chẳng phải vô vi. Hay họ cho là người đắc Tưởng thọ diệt là hữu tình không có tưởng; hoặc cho là chẳng phải hữu tình không có tưởng, hoặc cho Tưởng thọ diệt của thế gian là hữu tình không có tưởng, tưởng thọ diệt của xuất thế gian là hàng Thánh giả. Kinh Đại thừa cho rằng: Nếu Bồ-tát không có đủ hạnh nguyện từ bi mà nhập Diệt định thì sẽ chứng quả nhỏ; nếu như có đủ hạnh nguyện từ bi thì liền nhập vào định thâm sâu của pháp tánh như như. Các quan điểm khác nhau rối ren như thế này, đủ để nói lên rằng, Diệt tận định có liên quan đến Vô tướng tâm định, điều này trong giới Phật giáo là vô cùng mập mờ.

Y cứ vào Vô tướng tâm tam-muội, diễn giải ra thành Phi tưởng phi phi tưởng xứ định (và nơi chốn thọ nhận quả báo), ngoài Diệt tận định ra, có cho hữu tình không có tưởng (asaññasatta), Vô tưởng định. Vô tướng tâm tam-muội là không tác ý mọi tướng, cũng chính là không khởi hết thảy tưởng. Kinh Đại duyên của Trường bộ lập nên bảy loại thức trụ và hai xứ, hai xứ là nơi của hữu tình không có tưởng và Phi tưởng phi phi tưởng xứ.18 Vô tưởng định và Diệt tận định tương tợ nhau, nên từ sự khác nhau khi khởi định mà phân biệt thêm.19 Bảy thức trụ và hai xứ, tổng hợp lại gọi là chín nơi cư trú của hữu tình.20 Căn cứ theo kinh Ba-lê của Trường bộ nói: Theo thuyết về sự khởi nguyên của thế giới trong truyền thuyết, thì thuyết ‘vô nhân luận’ mà trong ấy nói, là từ hữu tình vô tưởng sau khi chết rồi sanh xuống đây, cho nên mới có thuyết vô nhân.21 Vô tưởng định và hữu tình không có tưởng, có thể là ngoại đạo có kinh nghiệm tu tập và truyền thuyết tương tợ như vô tưởng, Phật pháp có lẽ vì cần có sự giải thích, mới từ trong Vô tưởng định và Diệt tận định chia ra, chỗ cư trú là trời Quảng quả thuộc Tứ thiền. Đây là sự thành lập có lẽ trễ một chút.

Kinh Tạp A-hàm (Tu-đa-la) nói:

“Này các tỳ-kheo! Tham tưởng, nhuế tưởng, hại tưởng, tham giác, nhuế giác, hại giác, và vô lượng loại bất thiện, làm sao diệt trừ được rốt ráo? Hãy buộc tâm nơi bốn niệm xứ, trụ nơi Vô tướng tam-muội, tu tập, tu tập càng nhiều, các pháp ác bất thiện theo đây mà bị diệt trừ, hết vĩnh viễn không còn thừa sót”. “Vị Thánh đệ tử đa văn tư duy như vầy: Có thể nào ở thế gian có một pháp gì đáng chấp thủ mà không có tội lỗi không? Sau khi tư duy như vậy, vị ấy đều không thấy một pháp nào đáng chấp thủ mà không có tội lỗi. … Biết như thế rồi, đối với các thế gian thời không có chấp thủ; người không có chấp thủ thì tự giác ngộ Niết-bàn.”*

Điều mà Tương ưng uẩn của Tương ưng bộ nói, cùng với đoạn trên đại để tương đồng.22 Theo kinh này nói: Nương vào ba loại tưởng mà có ba loại giác (giác – cách dịch mới là tầm tư) bất thiện, dẫn đến phát sanh nhiều loại pháp bất thiện khác, người tu tập nhiều về Vô tướng tam-muội, có thể vĩnh viễn diệt trừ không còn sót lại các loại bất thiện đó. Vô tướng tam-muội nương theo Tứ niệm xứ mà tu. Tứ niệm xứ là: quán thân này là không thanh tịnh, quán các loại thọ đều là khổ, quán tâm mình là vô thường, quán các pháp là vô ngã, đó là đạo nhất thừa của sự giải thoát. Y cứ vào đây mà tu Vô tướng tam-muội, không chấp thủ mọi tướng, không chấp thủ pháp là có, cũng không chấp thủ pháp là vô, thật sự có thể tu đến không còn chấp thủ bất cứ pháp gì, thì liền tự chứng Niết-bàn vậy. Trong kinh thường nói: Nương theo Tứ niệm xứ, tu tập bảy giác chi mà được giải thoát. Tu tập mỗi một giác chi đều phải “nương vào sự viễn ly, nương vào sự ly dục, nương vào sự tịch diệt, mà hướng đến sự xả (xả tức là không chấp trước mọi thứ)”.* Vô tướng tam-muội là không chấp thủ hết thảy tướng, có thể nói đó chính là tu tập “nương vào sự tịch diệt, mà hướng đến sự xả” vậy.

Tam-muội của sự không chấp thủ mọi pháp, cùng với con ngựa chưa được huấn luyện – loại thiền ương ngạnh (cương lương thiền - khaluka-jhāna) mà Phật dạy cho Săn-đà-ca-chiên-diên (Sandha-kātyāyana-gotra), nhất định phải có mối quan hệ ở mức độ nào đó, như trong Như lai ký thuyết của Tạp A-hàm nói:

“Như vậy, này Săn-đà! Vị tỳ-kheo tu thiền như vậy (không nghĩ đến năm triền cái, an trú nơi sự biết như thật về xuất ly), không y cứ nơi đất mà tu thiền, không y cứ nơi nước, lửa, gió, không, thức, vô sở hữu, phi tưởng phi phi tưởng mà tu thiền; không y cứ vào đời này, đời khác, không phải mặt trời (không phải) mặt trăng, không phải thấy, nghe, cảm nhận, hiểu biết, không đắc, không cầu, không đi theo giác (tầm), không đi theo quán (tư) mà tu thiền. Này Săn-đà! Vị tỳ-kheo tu thiền như vậy, thì các thiên chủ như Y-thấp-ba-la, Bà-xà-bà-đề, cung kính chắp tay, cúi đầu làm lễ mà nói kệ rằng: Nam-mô Đại sỹ phu, nam-mô bậc Thượng sỹ! Bởi tôi chẳng thể biết, nương đâu mà thiền định?”. “Phật bảo Bạt-ca-lợi: Vị tỳ-kheo đối với địa tưởng mà điều phục địa tưởng, đối với nước, gió,… nếu giác, nếu quán, thì thảy đều hàng phục được các tưởng kia. Này Bạt-ca-lợi! Vị tỳ-kheo tu thiền như vậy, không y cứ nơi đất, nước, lửa, gió, cho đến không y cứ nơi giác, quán mà tu thiền.”*

Đối với đất, v.v. mà có thể điều phục tưởng về đất, v.v., không y cứ nơi đất, v.v. mà tu, đó là vô tướng thiền. Biệt dịch Tạp A-hàm mở mộng nghĩa thành: “(Mọi pháp) thảy đều hư ngụy, không có pháp nào là thật, chỉ vì giả đặt, do nhân duyên hòa hợp nên có nhiều tên, quán nó là trống rỗng, không thấy có (bất cứ thứ gì là) pháp cho đến chẳng phải pháp.”23 ‘Không thấy có pháp cho đến chẳng phải pháp’, cùng với lời Phật dạy trong kinh Giáo giới Ca-chiên-diên là ‘không khởi quan niệm về có, quan niệm về không’ phù hợp nhau; cũng cùng với thuyết ‘ly quan niệm về có, quan niệm về không, không thấy bất một pháp nào có thể chấp trước mà không có tội lỗi’ phù hợp nhau.24 Không nương tựa vào đâu mà tu thiền, thấy rằng ở trong chương 11 pháp của Tăng chi bộ25 đã diễn ra thành 10 kinh tương tợ nhau. Kinh văn được truyền tụng bởi các bộ phái đã có không ít sự thêm bớt, đại để là nhằm phù hợp với giáo nghĩa của tong phái mình.26 Nhưng từ mặt tương đồng giữa Tạp A-hàm và Tăng chi bộ mà nói, thì ở đây là không nương tựa vào mọi tưởng mà tu tập vô tướng thiền.

A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận nói:

“Này Đại Mục-kiền-liên! Phạm thiên Để-sa không nói đến hạng vô tướng trụ thứ sáu phải không?... Nếu có Bí-sô không tư duy thêm nữa đối với hết thảy tướng, thì chứng đầy đủ và an trụ nơi Vô tướng tâm tam-ma-địa, đó gọi là vô hạng tướng trụ thứ sáu.”*

Trong luận dẫn chứng nhiều kinh văn (đều là kinh Tăng nhất A-hàm của Hữu bộ): Phạm thiên Để-sa (Tissa) nói với Đại Mục-kiền-liên rằng: Một bộ phận trong chúng Phạm thiên, có thể biết ai là câu giải thoát,… ai là tín thắng giải. Mục-kiền-liên đã trình bày lại với đức Như lai điều này, đức Như lai bảo rằng: “Tất cả Thánh giả, tổng cộng có bảy hạng người”. Phạm thiên Để-sa trình bày từ câu giải thoát đến tín thắng giải, chỉ mới nói có 5 hạng, không có nói hạng thứ sáu là hạng vô tướng trụ. Vị đạt được vô tướng trụ (an trụ nơi vô tướng) là vị đã chứng đắc đầy đủ và an trụ nơi Vô tướng tâm tam-ma-địa, đây là điều mà Phạm thiên không thể biết được; điều này với sự không biết của các thiên chủ về loại thiền ương ngạnh là y cứ nơi nào mà tu thiền giống nhau. Hạng thứ sáu là vô tướng trụ mà Phật nói, luận Đại tỳ-bà-sa giải thích rằng: “Tất cả Thánh giả, tổng cộng có bảy hạng người”, Đề-sa đã nói đến năm hạng, cho nên hạng vô tướng trụ chính là người hành theo pháp và hành theo tín. Hành theo pháp (tùy pháp hành) và hành theo tín (tùy tín hành) là người đạt đến địa vị kiến đạo. Địa vị kiến đạo có 15 tâm, là tốc tật đạo, là vi tế đạo, không thể thiết lập, trình bày, cho nên hành theo pháp và hành theo tín, tổng hợp gọi là hạng vô tướng trụ.27 Kinh văn mà Tỳ-ba-sa dẫn chứng, thấy trong Tăng chi bộ, nhưng có khác nhau chút ít. Phạm thiên Để-sa đã nói 6 hạng người – câu giải thoát… tùy hành pháp, không nói đến hạng thứ bảy là Vô tướng trụ bổ-đặc-già-la (sattama-animitta-vihārin-puggala),28 hạng thứ bảy cuối cùng là người vô tướng trụ, là chuyên chỉ cho người đã hành theo tín. Người hành theo tín làm gì mà đặc biệt được gọi là người vô tướng trụ?

Liên quan đến hạng người vô tướng trụ thứ sáu mà kinh nói, luận Đại tỳ-bà-sa nói đến: “Có người không hiểu rõ ý nghĩa đó được kinh ấy nói, liền chấp do duyên Diệt đế mà nhập vào chánh tánh ly sanh, vì kiến đạo gọi là vô tướng trụ, và vì chỉ có ở trong Diệt đế mới không thấy có các tướng.”29 Đây là kiến giải của Pháp tạng bộ (Dhammaguttika), như luận A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa nói:

“Có quan điểm rằng: Chỉ có vô tướng tam-ma-địa mới có thể nhập vào chánh tánh ly sanh, như Đạt-ma-cấp-đa bộ đã nói. Họ cho là vô tướng tam-ma-địa ở trong Niết-bàn, khởi tác ý tịch tĩnh, rồi nhập vào chánh tánh ly sanh.”*

Nhập vào chánh tánh ly sanh (samyaktva-niyāma) chính là kiến đạo. Căn cứ theo văn rõ ràng ở trong kinh, người hành theo tín, v.v. sở dĩ được gọi là hạnh vô tướng trụ, đó là vì ‘không tư duy thêm nữa đối với hết thảy tướng, thì có đầy đủ và an trụ nơi Vô tướng tâm tam-ma-địa’, chứ không phải là như điều mà luận Đại tỳ-bà-sa đã nói. Thấy được Tứ đế là đắc đạo hay thấy được Diệt đế là đắc đạo, là hai hệ thống (hai luồng tư tưởng) lớn của bộ phái Phật giáo. Căn cứ theo hạng thứ sáu được gọi là vô tướng trụ mà nói, trong quá trình tu tập Thánh đạo, biết Khổ, đoạn Tập mà chứng Diệt đế, gọi là Thánh giả, có lẽ thuyết thấy Diệt đế thì đắc đạo càng phù hợp hơn với nghĩa của kinh vậy!

Vô tướng tâm tam-muội có sâu cạn: cạn thì còn có thể bị thối đọa; sâu thì có thể thấy Diệt đế và đắc đạo, thành bậc Thánh giả; tối cao nhất, đương nhiên là không còn tất cả phiền não, là bất động tâm giải thoát của bậc A-la-hán vậy.

Tác giả: Pháp sư Ấn Thuận

Người dịch: Thích Nhuận Thịnh



* A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa 104, T.27, tr. 541b.

1 Tạp A-hàm 20, T.2, tr.146b.

2 Tạp A-hàm 20, T.2, tr.146a. 

3 Tăng chi bộ, chương 9 pháp, Nam truyền 22 thượng, tr.125-126.

4 Tạp A-hàm 21, T.2, tr.149c. Tương ưng bộ, Chất-đa tương ưng (41), Nam truyền 15, tr.451.

* Tạp A-hàm 45, T. 2, tr. 331b.

5 Tương ưng bộ, Bà-kì-sa trưởng lão tương ưng (8), Nam truyền 12, tr.325.

6 Du-già sư địa luận 17, T.30, tr. 372b-c.

7 A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận 104, T.27, tr.541b-c.

8 Tăng chi bộ, chương 6 pháp, Nam truyền 20, tr.20-21. A-tỳ-đạt-ma Tập dị môn túc luận 15, T.26, tr.431a.

9 Tăng chi bộ, chương 6 pháp, Nam truyền 20, tr.156-157. Trung A-hàm, Chi-ly-di-lê kinh (82), T.1, tr.559a. 

* Tạp A-hàm 21, T.2, tr.146c.

10 Tăng chi bộ, chương 9 pháp, Nam truyền 22 thượng, tr.127.

11 Tăng chi bộ, chương 9 pháp, Nam truyền 22 thượng, tr.112-124.

* A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận 105, T.27, tr.542a.

12 Trung A-hàm, Tịnh bất động đạo kinh (75), T.1, tr.543a. Trung bộ, Bất động lợi ích kinh (106), ‘vô tưởng’ chép là ‘Phi tưởng phi phi tưởng xứ’.

13 Tương ưng bộ, Mục-kiền-liên tương ưng (40), Nam truyền 15, tr.405-414.

14 Tương ưng bộ, Xá-lợi-phất tương ưng (28), Nam truyền 14, tr.380-385.

* Trường A-hàm, kinh Du hành, T.1, tr.15b.

15 Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ Tỳ-nại-da tạp sự 36, T.24, tr.387b. Trường bộ, Đại Bát-niết-bàn kinh (16), Nam truyền 7, tr.68.

16 Trung A-hàm, Pháp lạc tỳ-kheo-ni kinh (210), T.1, tr.789a. Xem thêm: Đại Câu-hi-la kinh, T.1, tr.791c-792a.

17 Trung A-hàm, Thành tựu giới kinh (22), T.1, tr.449c. Tăng chi bộ, chương 5 pháp, Nam truyền 19, tr.268-269.

18 Trường bộ, Đại duyên kinh (15), Nam truyền 7, tr.22-24. Trường A-hàm, Đại duyên phương tiện kinh (13), T.1, tr.62b. Trung A-hàm, Đại nhân kinh (97), T.1, tr. 582a.

19 Trung A-hàm, Pháp lạc tỳ-kheo-ni kinh (210), T.1, tr.789a. Xem thêm: Đại Câu-hi-la kinh (211), T.1, tr.792a.

20 Trường bộ, Đẳng tụng kinh (33), Nam truyền 8, tr.343-344. Trường A-hàm, Chúng tập kinh (9), T.1, tr.52b-c. Tăng chi bộ, chương 9 pháp, Nam truyền 22 thượng, tr.77-78. Tăng nhất A-hàm, Cửu chúng sanh cư phẩm, T.2, tr.764c-765a.

21 Trường bộ, Ba-lê kinh (24), Nam truyền 8, tr.43. Trường A-hàm, A-nậu-di kinh (15), T.1, 69c.

* Tạp A-hàm 10, T.2, tr.72a-b.

22 Tương ưng bộ, Tương ưng uẩn (22), Nam truyền 14, tr.150.

* Tạp A-hàm 29, T.2, tr.208c4-5, và nhiều nơi khác.

* Tạp A-hàm 33, T.2, tr. 236a-b.

23 Biệt dịch Tạp A-hàm kinh 8, T.2, tr.431a.

24 Tạp A-hàm 12, T.2, 85c. Xem thêm quyển 10, T.2, tr.72b.

25 Tăng chi bộ, chương 11 pháp, Nam truyền 22 hạ, tr.291.

26 Sơ kỳ đại thừa Phật giáo chi khởi nguyên dữ khai triển, tr.278-284.

* A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận 40, T.27, tr.209b.

27 A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận 40, T.27, tr.209c. Xem thêm quyển 104, T.27, tr.541c.

28 Tăng chi bộ, chương 7 pháp, Nam truyền 20, tr.326-328.

29 A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận 40, T.27, tr.209b.

* A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận 185, T.27, tr.927c.

Thư viện hình ảnh
Video
Hôm nay ta về đây CLB Hoa Linh Thoại tham gia hội trại hè 2011 Đại lễ cầu an cầu siêu cho các nạn nhân động đất sóng thần Nhật Bản Phật Đản ca - Ca sĩ Võ Thu Nga Cuộc hành trình du lịch tâm linh tại vương quốc Campuchia 2011
Blog mới cập nhật
Đại học Hoa Phạm Đài Loan - Mùa hoa Tuyết
Thầy ơi, con đã nhận ra Thầy rồi!
Nhớ thầy Truyền
Bây giờ tôi mới hiểu vì sao...
Hoa tháng Năm
Cổ phần công đức
Tôi mắc nợ ông Sáu
Đi tìm vũ khúc mùa hè
Mơ màng Phật dạy....
Lời thú tội của chị gái nhỏ nhen
Slide Powerpoint
Bài học cuộc sống Các ngôi chùa Việt Nam Lời Phật dạy Lời thì thầm của hoa Phật pháp Tổng hợp Vu Lan Báo Hiếu
CLB Hoa Linh Thoại
Bản quyền thuộc Website Hoalinhthoai.com © 2008 - 2024
Ghi rõ nguồn hoalinhthoai.com khi đăng tải lại thông tin từ website này