5.- Tam tính
Thuyết tam tính (tri-svabhāva), được giải thích rất nhiều trong các kinh văn Du-già hành tông gồm có Tam vô tính luận thích (Trisvabhāva-nirdeśa-śāstra) của Thế Thân, xác nhận rằng có ba "tính" hay lĩnh vực nhận thức trong phạm vi hoạt dụng.
1.- Tính biến kế sở chấp (s: parikalpita-svabhāva): dùng ý thức hư vọng, không thực, đặc biệt về một "bản ngã" thường hằng để nhận thức bất cứ mọi điều, gồm cả chính mình.
2.- Tính y tha khởi (paratantra-svabhāva), khi nhầm lẫn do tính biến kế sở chấp, thường dẫn người ta đến sự lầm lẫn về hiện tượng vô thường trong dòng chảy nhân duyên của những thực thể cố định thường hằng. Những vọng tưởng hư giả nầy có thể thanh tịnh bởi:
3.- Tính viên thành thật (pariniṣpanna-svabhāva), như ý niệm về Tính không của Trung quán tông đã lập cước, nó hoạt động như một sự đối trị (pratipakṣa) để làm "thanh tịnh" hay quét sạch mọi cấu trúc hư vọng ra khỏi lĩnh vực quan hệ nhân quả.
Tính biến kế sở chấp là lĩnh vực thiên kiến sai lầm chủ yếu mà chúng ta thường mắc phải, đầy ắp những phóng ảnh mà chúng ta đã thu thập, cư xử và thể hiện. Y tha khởi (paratantra) nghĩa là "sinh khởi tùy thuộc vào các nhân duyên khác" nhấn mạnh rằng các pháp sinh khởi tùy thuộc vào những thứ khác hơn là do chính nó (nghĩa là không có tự thể– self-existence). Viên thành thật tính biểu thị cho sự vắng bóng hữu thể tính[42] (độc lập, hiện hữu, thể tính thường hằng) của các pháp.
Khi Y tha khởi tính được chuyển hóa sạch mọi nhiễm ô rồi thì trở thành ‘giác ngộ’. Tam tính này lúc ấy được gọi là Tam vô tính (e: non-self-natures), vì nó không phải là một thể dạng nhất định, chân thực, thường hằng và thế nên nó không thực thể. Thứ nhất (tướng vô tính), xác định tướng của vật thể là giả danh, không thực có. Thứ ba (thắng nghĩa vô tính) là khẳng định rốt ráo tính ‘không’ của tự thể; và thứ hai (sinh vô tính - rốt ráo chỉ là "thực" thể) là tính bất định vì nó có thể hòa hợp với một hoặc cả hai tính kia. Hiểu được tính thanh tịnh thứ hai là như hiểu được lý nhân duyên sinh (e: dependent origination; s: pratītya-samutpāda), được các tông phái Phật giáo đều công nhận như là tinh yếu của giáo lý. Đó là điều Đức Phật đã chứng ngộ dưới cây bồ-đề.
Thông tin bình chọn
Thơ - Văn mới cập nhật
Tìm kiếm thông tin
Lời ngỏ