CỬU ĐẾ

Chín đế ( Chín lý chơn thật), tức là nói cái lý chín món vô thường có thiệt vậy:

   - Vô thường đế, nói về các pháp trong tam giới sanh, duyệt không thường.

   - Khổ đế, nói về cái quả hữu lậu ( có phiền não) trong tam giới nó bức bách đau khổ.

   - Không đế, nói về tự tánh của các pháp nó trống không.

   - Vô ngã đế, nói về lẽ hết thảy các pháp đều vô ngã mà không có cái ngã thiệt thường nhứt chủ tể.

   - Hữu ái đế, nói về sự ái chấp cái hậu hữu, cái thường kiến mà đắc quả khổ não.

   - Vô hữu ái đế, nói về lẽ quyết không có sự ái chấp cái hậu hữu ( quả báo về sau), liền do ý kiến quyết đoán mà đắc quả khổ não.

   - Đoạn phương tiện đế, nói về lẽ giúp bỏ cái đạo phương tiện của hai đế khổ, tập.

   - Hữu dư Niết Bàn đế, nói về cái lý dứt bỏ phiền não, chứng được lý Niết Bàn, còn có cái mình nương dựa vào hoặc nghiệp (nghiệp lầm) nó làm lầm.

   - Vô dư y Niết Bàn đế, nói về cái mình nương dựa ấy theo về lý không tịch, đắc quả diệt đế ( lý thật tịch diệt, tức là Niết Bàn trọn vẹn).

Theo từ điển Phật học Hán Việt của Đoàn Trung Còn