ÔN THI MÔN CƠ SỞ VĂN HÓA

(25/3/2013 – Hoa Thiện)

TỔ CHỨC LÀNG XÃ VIỆT NAM

Câu hỏi phụ: Đình làng và vai trò của Đình làng.

Đề cương cụ thể:

I/ Khái niệm:

1.Khái niệm (định nghĩa)

2.Nguồn gốc (quá trình hình thành làng xã)

3.Các hình thức, hoặc con đường để hình thành làng xã.

II/ Các phương thức của tổ chức làng xã

1.Các thành viên của làng xã (cơ cấu về nhân sự)

2.Các hình thức tổ chức làng xã (tổ chức bộ máy làng xã)

=>Kết cấu chung của tổ chức làng xã (nếu xét về thành viên trong cộng đồng này có các kiểu thành viên khác nhau sẽ cho hình thức tổ chức khác nhau ứng với thành viên đó, cho dù hình thức nào đi nữa thì nó cũng có tổ chức chung giống nhau.

III/ Những hoạt động của tổ chức lãng xã

1.Điều hành quản lý làng xã

*Phương diện kinh tế:

-Kinh tế làng xã (nông nghiệp: nắm sổ điền sự phân chia đất đai)       số lượng cụ thể, thiết chế chặt chẽ con người phải thế này thế kia.

*Phương diện con người:

-Nhân sự (giới chức: từ già cả cho đến lý trưởng, người giúp việc cho lý trưởng, thành viên làng xã nói chung dân làng gồm có dân chính cư và dân ngụ cư.

+Giới chức: không đụng đến.

+Dân làng (chính cư, ngụ cư)

            Chính cư                                   Ngụ cư

-được chia ruộng                                  -Gánh việc khó nhọc

        Ngụ cư không quan tâm, nói chung là nói về đàn ông là chủ yếu, trai tráng (sổ đinh). Ví dụ chị Dậu vì sổ đinh của chồng phải bán đất  bán con v.v…

2.Chịu trách nhiệm thực thi các nghĩa vụ mà (bộ máy cấp trên) nhà nước giao phó.

-Trưng thu siêu thuế để đóng cho nhà nước.

-Phu phen.

Vd: Nhà nước xây dựng một vùng nào đó cần có sưc người thì chia ra các làng xã bao nhiêu phu đinh.

3. Tự điều hành quản lý các hoạt động về Tôn giáo và tín ngưỡng thông qua các lễ hội trong làng xã.

IV/ Chức năng và vai trò của tổ chức làng xã:(xét về phương diện kinh tế nó là gì)

1.Kinh tế  Đảm bảo là một đơn vị kinh tế tự túc và tự quản:

(Vì sao thì chứng minh thông qua các hoạt động nêu trên.) thông qua hoạt động của nó ta thấy được chức năng của nó. (nằm trong phần III).

2.Chính trị(đối với chính nó) là một đơn vị tổ chức xã hội tự quản với đầy đủ những qui định của riêng mình (thông qua hương ước); cũng là một tổ chức xã hội cấp thấp nhất trong hệ thống tổ chức nhà nước (là đơn vị cơ sở nhỏ nhất).

+Hương ước: là những thỏa thuận mà người dân trong làng thống nhất đặt ra và nhất luật tuân theo (nội tại).

+Nhỏ nhất là nhỏ như thế nào?

Về hành chính:

- Là địa bàn nhà nước tới làng không chia nữa (chỉ bổ về cái làng này chứ không bổ về cái xóm này).

-Thể hiện thông qua việc phân bổ quan lại, làng xã có sự gắn kết với nhà nước thông qua phân bổ quan lại. Ở làng xã chỉ có một người thay cho nhà nước đó là Lý trưởng, thông thường và thời gian dài Lý trưởng chỉ là người thừa hành công việc của làng, đứng đầu là Hội đồng Kỳ thuật là những người do chính dân sở tại bầu lên, những người này có những điều kiện  thường là người cao tuổi, có đức độ, hoặc là những người có địa vị vốn có trong xã hội hoặc người có trình độ học vấn cử nhân (như người thi Hương mà đỗ được ngồi chung với lớp người 60 tuổi; người thi Hội mà đỗ được ngồi chung với lớp người 70 tuổi, cho nên có sự phân biệt chiếu trên và chiếu dưới, từng chiếu từng chiếu một v.v…)

Và sau khi Hội đồng này quyết định mọi việc trong làng thì Lý trưởng thực thi, xã hội lúc nào đó sẽ tạo cho người Lý trưởng quyền hạn, tùy theo thời thế mà Lý trưởng có quyền uy, nhưng Lịch trình nói chung Lý trưởng thật sự không quyền uy gì không quyết định.

Là đơn vị nhỏ đến mức nhà nước không can thiệp sâu vào tổ chức làng xã, ngay cả việc giáo dục làng xã cũng không được phân bổ một thầy, có trường hợp Thầy làng thi đậu nhưng không muốn làm quan về làng làm thầy dạy học.

Nhà nước biết có tổ chức và can thiệp bằng cách chỉ  đặt một Lý trưởng xuống làng.(Giáo thụ, Đốc học v.v…).

Tóm lại: Về chính trị nó bảo đảm 2 yếu tố: 1.yếu tố nội tại thì nó tự điều hành chính nó; 2.cơ sở thấp nhất thừa hành những công việc nhà nước giao phó.

Về văn hóa:

Nó là một trung tâm văn hóa độc lập có quyền điều hành chi phối cho các hoạt động văn hóa của làng xã. Làng xã không gian không lớn nhưng có đình và mỗi đình có hương ước, nếu vượt ra khỏi không gian làng thì hương ước đó không có giá trị, không thể vận dụng qua làng khác được, ai giữ hồn ấy rất nhiều tập tục cho nên người Việt ta có câu đúc kết: “Nhập gia tùy tục” ở đâu theo đó, khẳng định tính độc lập, tự duy trì, tự tồn tại và tự phát triển.

Chính vì cấu trúc tất cả đều khép kín này mà nó có tính 2 mặt:

+Tích cực: bảo tồn những giá trị mà cộng đồng đó tạo ra kể cả tín ngưỡng tôn giáo cộng đồng đó đang có.

+Tiêu cực: phần lớn nó khước từ những giá trị văn hóa khác từ bên ngoài vào, điều đó dẫn đến làng xã này khó có nguy cơ phá vỡ, đồng thời nó ứ trệ, tù đọng, chậm phát triển chỉ muốn giữ nguyên trật tự như vậy dễ dẫn đến lạc hậu. Vì vậy khi nó đến quê là người ta nghĩ đến sự đình trệ, những qui định mang tính cách gò bó bắt buộc.

Vì tính cố hữu như trên cho nên nó đặc biệt phản ứng với các yếu tố văn hóa ngoại lai đặc biệt là ngoại bang mang đến. Con người luôn luôn có sự lựa chọn tiếp biến, trong văn hóa tránh sự xung đột về văn hóa.

Mọi yếu tố văn hóa ngoại lai thông qua con đường cưỡng bức thì hầu như không phát triển vấp phải sự kháng cự mãnh liệt. Nhưng nếu nó tiệm cận bằng mối tương trợ và bổ sung thì người Việt sẵn sàng cởi mở và đó nhận.

Câu hỏi phụ: Anh Chị cho biết Đình làng và vai trò của Đình làng.

Gồm 2 ý:      -Đình làng là gì?

                     -Vai trò của Đình làng

Đình làng:

Kiến trúc:

+Cấu trúc: đình làng là một kiến trúc lớn nhất, hoành tráng nhất, và kỳ vọng nhất là niềm vinh dự của làng xã. Trong những ý niệm của người dân thì không có gì lớn hơn đình, vì người dân đổ hết công sức tiền của trí tuệ vào đó.Ttác giả muốn nói 2 phương diện 1.những giá trị tinh tế mà con người đã gởi gấm vào đó; 2. kiến trúc hoành tráng về qui mô tinh xảo.

+Mối tương quan: đó là địa thế tốt nhất của làng xã.

Chức năng:

+Tín ngưỡng:

-Là nơi thờ thần Hoàng, đó là nơi hành cung tạm thời của vua.

-Là trụ sở hành chính của làng xã (mọi công việc như: họp hành, mâu thuẫn, trật tự xã hội, giải quyết kiện tụng sau đó đem ra sân đình xử)

+ Trung tâm văn hóa lễ hội của dân chúng:

-Lễ hội, viếng cảnh chùa, viếng cảnh đình.

+Đời sống tình cảm của con người:

-Đình làng nó là hồn cốt của làng, cũng là nơi thể hiện tâm tư tình cảm giữa con người với con người và đặc biệt là tình cảm nam nữ v.v..

Tóm lại:

Đình làng là một kiến trúc tự hào của lãng xã, là một trung tâm đa chức năng dùng làm nơi để giải quyết mọi vấn đề, mọi mặt của làng xã.

GV phân tích: phải dùng hình ảnh, sự kiện, thơ ca v.v.. để chứng minh.

Bổ sung 2 vấn đề:       -Vật chất.

                                    -Công cụ tổ chức.