Tại một ngôi chùa nhỏ ở thành phố Hạ Long, lễ Vu Lan báo hiếu được tổ chức trước ngày rằm tháng 7. Trong khi hành lễ, các vị sư thường tụng kinh Vu Lan  và một số bài văn tế khác.

Người dân khi đến chùa được các nhà sư giảng về sự tích lễ Vu Lan gắn liền với truyền thuyết về một vị Bồ tát có tên Mục Kiều Liên đã đi khắp bốn phương để tìm cách cứu mẹ mình khỏi chốn ngạ quỷ. Vào đúng vào ngày rằm tháng bảy, ngài lập đàn cầu nguyện, với những nỗ lực lớn lao, ngài đã cứu được mẹ mình về với cõi lành. Từ đó, ngày rằm tháng bảy được chọn là ngày Đại lễ báo hiếu.

Đại đức Thích Tuệ Sỹ, Trụ trì chùa Hợp Long, Hạ Long (Quảng Ninh) cho biết: “Lễ Vu Lan hay còn gọi là lễ báo hiếu là một trong những lễ thể hiện tinh thần tri ân và báo ân, thể hiện sự hòa nhập, hòa quyện của văn hóa Phật giáo và văn hóa Việt Nam. Đó là một trong những tinh thần nhân bản của Phật giáo và lễ Vu Lan gọi là lễ của những người con hiếu. Hạnh hiếu là hạnh đứng đầu muôn hạnh tốt. Tri ân và báo ân, là dịp để những công dân VN thể hiện lòng tri ân với Tổ quốc, những người con tri ân và báo ân với đấng sinh thành”.

Khái niệm “Xá tội vong nhân” bắt nguồn từ truyền thuyết về ngài Anan - cũng là một đệ tử của đức Phật đã cúng bố thí cho loài quỷ đói. Tục cúng cô hồn ra đời từ đó và được dân gian quan niệm cúng bố thí cho những người đã khuất nhưng không còn ai thờ cúng. Trong ngày này, nhiều ngôi chùa ở miền Bắc thường đổ cháo ra lá đa để bố thí chúng sinh.

Tuy cùng diễn ra vào ngày rằm tháng bảy, nhưng lễ Vu Lan và Xá tội vong nhân là hai lễ cúng khác nhau, một liên quan đến chuyện ngài Mục Liên - báo hiếu, một liên quan đến chuyện ngài Anan - làm phước.

Theo PGS- TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội di sản văn hóa Việt Nam: “Cả khía cạnh đạo đức Phật giáo tạo ra động lực khuyến khích con người hành động hướng thiện. Quan trọng nhất thông qua hoạt động như vậy, người đang sống phải xác định thái độ đối xử của mình với cha mẹ thế nào là đúng để đến khi cha mẹ khuất núi để không hối tiếc, để không có chuyện tranh giành nhà cửa để bố mẹ ốm mà không chăm sóc… Những hiện tượng ấy nó đang diễn ra, tôi nghĩ rằng, lễ Vu Lan và quan niệm dân gian về Xá tội vong nhân, làm được nó sẽ khuyến khích tâm thiện của con người lên rất nhiều”.

Ngày rằm tháng Bảy đã thấm sâu vào tâm thức người Việt. Và ngày nay khi mà cuộc sống thường nhật ngày càng gấp gáp hơn, thì ngày rằm đặc biệt này là khoảng lặng để mỗi người, đặc biệt là lớp trẻ nhìn lại chữ hiếu và ý thức rõ hơn về trách nhiệm với tiền nhân. Ngày rằm tháng bảy vì thế mà đã trở thành một ngày đặc biệt thấm đẫm tinh thần nhân văn.

Tác giả : Ngọc Hà