Như vậy căn nhà chung của chúng ta là một quả địa cầu bao bọc bởi một lớp Ozone xanh và ngoài vỏ đó có mặt trời chiếu sáng, nguồn năng lượng duy nhất của chúng ta.

Xung quanh mặt đất có một bầu khí quyển, trên mặt đất có đại dương và ao hồ và dưới mặt đất còn một vùng đất.. Tất cả ba nơi đều có sự sống và những cơ thể  sống trong đó được gọi là sinh vật như : con người, thực vật, chim, cây cỏ, và vi trùng. Và môi trưòng chúng ta sống là môi trường sinh thái gồm một giới sinh vật và một vùng không sống trong đó có khí quyển, nước và đá. Các sinh vật có hình dạng khác nhau và tạo một môi trường đa dạng. Nhưng các sinh vật có một đặt tính chung là chúng hô hấp có nghĩa là chúng thâu khí quyển đốt thực phẩm để tạo năng lượng giúp chúng cử động và làm việc trí óc. Hô hấp còn gọi nôm na là thở, dưới khía cạnh phân tử phản ứng xảy ra đơn giản như sau. Không khí thu vào có nhiều oxy còn gọi là dưỡng khí, được chuyển vào phổi, cho vào máu theo tuần hoàn đến các cơ quan não các mô và tế bào nơi đó có sự trao đổi oxy từ máu vào tế bào và lấy CO2 từ tế bào ra máu. Máu bị nghèo oxy nhưng lại giàu CO2, CO2 là một khí độc cho sự sinh sống. Máu giàu CO2 hoàn trở lại phổi và được thải ra ngoài theo cử động của lồng ngực con người và thú vật, hoặt qua mang cá hay là da của côn trùng mà khoa học gọi là oxy đốt thực phẩm để nhả CO2 đồng thời cũng nhã năng lượng dùng trong mọi hoạt động của sinh vật.

Thực phẩm đó là thịt, cá tức protein và lipit động vật, hay dầu, trái, lá tức lipit thực vật.

Ngoài khí quyển, CO2 được cây xanh thâu do quang hợp, tạo đường và lipit. Thú vật thâu vào cơ thể đốt thành CO2 để thở ra ngoài không khí, tạo một chu trình CO2 và lượng CO2 trong không được giữ cân bằng 0.03%.

Quang hợp có nghĩa là tổng hợp nhờ ánh sáng mặt trời, cây xanh, nhờ diệp lục tố thâu  ánh sáng mặt trời tạo đường, lipit và prôtein và nhã oxy lại cho khí quyển. Do đó con người và thú vật không thể sống nếu không có cây xanh. Mà sinh học gọi cây xanh là sinh vật tự dưỡng và con người là sinh vật di dưỡng.

Cạnh bên chu trình CO2 còn có chu trình nước, xảy ra như sau:

Trong thiên nhiên nước hiện diện như tuyết và nước đá ở trên núi và hai cực trái đất. Nước luân chuyển từ nước ngoài đại dương, sông ngòi, bốc hơi, động lại thành mây và khi áp xuất thuận tiện thì mưa xuống trở lại sông ngòi, đại dương và vào nước ngầm trong đất. Nhờ chu kỳ ấy mà không khí có độ ẩm cho sinh vật.

Đó là hai chu trình giữa môi trường không sống với sinh vật. Còn một yếu tố khác không hoàn lại đó là ánh sáng.

Phi hành gia bay cao trên vũ trụ nhìn xuống trái đất thì thấy quả tròn được bao bọc khí xanh ozone. Như vậy ánh sáng mặt trời khi chiếu xuống mặt đất phải xuyên qua lớp ozone. Đến mặt đất tia sáng  bị phản chiếu lại không khí để làm ẩm môi trường và mặt đất giúp cho sinh vật có thể sống được, cho cây xanh quang hợp và tạo glucozclo sự sống, chớ không có hoàn lại cho mặt trời. Và cây xanh âm thầm giúp con người cho dù con người có biết hay không, còn một chu trình chót nữa là sinh vật chết thân chúng sẽ bị vi sinh và nấm mốc làm tan rả thành phân trả lại cho đất vàtạo một chu trình khép lại như sau:

   CO2       +      O2
Cây xanh          Thở

     CO2      +      O2
Vi sinh vật           Con người

Đó là chu trình sinh thái tạo cân bằng cho sự sống, một điều kiện khác của cân bằng sinh thái là phải giữ đa dạng sinh thái có nghĩa la ta giải thích các chu trình bằng cách nào. Khoa học không giải thích được lúc nào chu trình bắt đầu. Ta phải hiểu qua lý duyên khởi còn gọi là pháp tuỳ thuộc phát sinh có nghĩa là sự khởi của một pháp tuỳ thuộc vào điều kiện hay yếu tố đi trước nó làm nhân cho yếu tố sau sinh khởi. Có cái này thì có cái kia và tạo thành một vòng tròn nhân duyên.

Các chu trình Co2, nước, chu trình giữa các sinh vật và môi trường cũng như đa dạng sinh vật đều phải cố định thì con người mới có thể sống được, thí dụ các nhà tu sĩ  ẩn dật trong rừng sâu hay trên ngọn núi mới có thẻ tồn tại được.

Nhưng sự thật không phải như vậy: con người có ý thay đổi môi trường thuận cho họ, vì vậy họ huỷ hoại nước, không khí, đất, thực vật và động vật làm mất mỹ quan của cảnh vật.

Các vấn đề của môi trường bắt đầu từ khi có cách mạng công nghiệp, phát triển kỷ thuật và gia tăng dân số quá nhanh. Lý do là vì xã hội tiến triển và mượn vật liệu thiên nhiên nhưng ngược lại thiên nhiên không cung cấp đầy đủ vật liệu, năng lượng cho xã hội và kết quả là sự cải tạo môi trường, và những tài nguyên thiên nhiên bị tiêu huỷ cho sự tiến triển đó và chính sự tiến triển đó đã dẩn đến sự huỷ hoại của tài nguyên thiên nhiên, đến sự ô nhiễm môi trường, đến thay đổi khí hậu, đến ô nhiễm không khí, đến chặt phá rừng, hao mòn đất.

Giữa yếu tố vật lý và sinh học của một hệ sinh thái có nhiều quan hệ với nhau. Ta có thể minh hoạ như sự mất ozone trong vũ trụ tạo sự tan tuyết làm ngập nước Băngladesh và mất mặt đất của dân sống. Nhưng dầu điều kiện gay gắt đến đâu, con người vẫn phải sống trên mặt đất này. Vì vậy không lúc nào con người không thao thức duy trì sự cân bằng trong môi trường bằngkhông sẽ không còn tài nguyên môi trường để thoả mãn nhu cầu của con người nữa. Thí dụ nhiều động vật, thực vật, côn trùng, vi sinh, trên mặt đất lần biến mất và các thế hệ mai sau không thấy được, nếu ta không can thiệp ngay từ bây giờ.

Phật giáo cấm các tu sĩ đốn cây bằng không sẽ kinh hành trong trời lạnh và nóng gắt giẩm chân trong cỏ ước, giết côn trùng và nhiều sinh vật nhỏ khác.

Tu sĩ không được phép ăn mầm và trái cây non đang lớn, có nghĩa là có thể trèo hái với ý thức giữ gìn chứ không huỷ bỏ chúng. Tu sĩ phải tiết kiệm áo cũ giành làm bao nệm, cũ nữa thành lau chân.

Phật giáo cũng nhấn mạnh không tàn phá để bảo đảm cân bằng sinh thái. Thí dụ ăn chay để bảo tốt động vật và không phá rừng để giữ thực vật.

Gia đình Phật tử là một tổ chức chỉ có ở Việt Nam, nhưng không phải vì lý do đó mà Gia đình Phật tử Việt Nam tự cô lập ra các đoàn thể trẻ khác được vì tất cả các trẻ em trên quả địa cầu này đều xem “Trái đất này là của chúng mình”  đoàn sinh phải giữ giới như thế nào để giúp cho trái đất này xanh và thanh bình như người ngoài hành tinh nhìn thấy lần đầu tiên vậy.

Muốn cho trái đất xanh thì phải giữ lớp ozone không bị rách và nhờ đó tia nắng mạt trời không xuyên vào quá mức làm nóng mặt đất, tan tuyết trên núi, cạn ao hồ, khí hậu thay đổi, con người chịu khổ.

Và muốn giữ lớp ozone nguyên vẹn phải cân bằng lượng CO2 tức là ảnh hưởng nhà kiếng vì CO2 cao sẽ làm mỏng lớp ozone.

Ta phải giảng thực hành như thế nào ?

1. Bảo các Đoàn viên tưởng tượng mình có một mảnh vườn có nhiều cây, có hoa đẹp và thơm. Mỗi hoa có màu sắc riêng, các nhánh cây toả xum xuê tạo nhiều bóng mát, các loài chim hót líu lo và làm tổ trên cây.

Các bông hoa cùng tạo một vẽ đẹp cho vườn và tôn trọng vẽ đẹp riêng của mỗi giống.

Các Đoàn viên phải hít thở không khí trong lành, hưởng sự yên tịnh của môi trường và mổi em tôn trọng lẫn nhau và tôn trọng môi trường giống như các hoa.

2. Gọi các Đoàn viên phải thương cây cỏ và cả môi trường bằng cách giữ cho sạch.. Thí dụ : lượm hết các khúc cây rụng hay các bao nhựa gồm lại thành rác.

Hỏi các Đoàn viên thương thú vật nào ? và gợi cho các em phải thương hết các thú vật, không bẩy bắt, không ăn thịt, không sát sanh.

3. Gọi các em phải tiết kiệm một cách giản dị: Thí dụ tưới nước lúc nào cho có hiệu quả và ít tốn nước, tưới buổi sáng. Không đốn phá cây, không đốt cháy rừng.

Từ cho các em cũng có một ước mơ giống nhau, nảy ra tình đoàn kết và mở rộng sự thân thiện với nhau. (khởi đầu bằng sự tôn trọng nhau)

4. Từ mảnh vườn liên hệ qua trái đất bàng cách cho các xem một phim về trái đất và chỉ vị trí đất nước mẹ của mình, thuật vài mẫu chuyện truyền thống yêu đất mẹ. Và bảo vệ trái đất như bảo vệ mảnh vườn lúc ban đầu.

Cách thực hành trên giúp đoàn viên giữ cân bằng cho môi trường họ đang sống và cho cả thế giới.

Nhưng thật muốn thành công, đoàn viên phải được giáo dục từ thuở bé. Đức Phật  dạy cha mẹ phải khuyên con tránh điều ác làm việc lành, cho con học chữ hoặc học nghề, lo việc hôn nhân cho con và để gia tài lại đúng thời đúng lúc.

Cha mẹ là những người thầy quan trọng, khi còn nhỏ và kế đó chúng mới thu thập kiến thức nơi thầy cô giáo, cha mẹ phải giảng dạy cho con hiểu biết về tôn giáo để làm giàu hơn cho con về mặt đạo đức mà cha mẹ đã ham học. Khi còn nhỏ đoàn sinh hiểu được tình thương của cha mẹ dành cho mình thì lớn lên họ mới biết thế nào là tình thương của bậc mẹ cha, cho nên họ phải giúp đỡ cha mẹ về mặt vật chất, nếu không được cũng phải giúp về mặt tinh thần, về mặt tâm linh, hồi hướng cho cha mẹ khi quá vãng.

Những người như vậy mới giữ được đạo và phận sự vợ chồng. Khi còn thiếu niên, đoàn viên được cha mẹ hướng dẫn để tránh những bạn xấu, và biết chọn bạn mà chơi, vì con người là một phần tử của xã hội nên cần có ít nhất một người bạn bên cạnh. Mọi người phải rộng lượng cho bạn những gì bạn cần  thiết, phải nói với bạn những lời nhã nhặn. Và nếu bạn phê bình thì phải lắng nghe để cởi mỡ, cởi lòng và cố gắng sửa đổi để bỏ tự ái.

Nhờ những giáo lý của Phật mà mỗi chúng ta giữ được hài hoà trong xã hội, tránh oán ghét, ấu đã và xung đột.

GS. Diệu Minh - Mai Trần Ngọc Tiếng (Theo Vesakday2008)