Từ lúc thành đạo cho đến giây phút cuối cùng của cuộc đời, Đức Phật thuyết pháp độ sanh không mệt mỏi. Vừa thành đạo, Ngài nghĩ ngay đến việc tế độ những người thầy Ngài đã từng tham học trong quá trình xuất gia tầm đạo nhưng họ đều đã qua đời, Ngài liền đi đến vườn nai độ năm anh em Kondanna (Kiều Trần Như), năm người bạn đồng tu trước kia. Từ đây Tam Bảo được thiết lập với Phật bảo là Đức Phật, Pháp bảo là bài kinh Chuyển pháp luân và Tăng bảo là anh em Kondanna. Họ trở thành những vị đệ tử tỳ kheo đầu tiên của Ngài bằng cách thức “Thiện lai tỳ kheo!” và là những vị tăng sỹ đầu tiên trong lịch sử Tăng đoàn của Phật giáo.

Cách truyền giới đầu tiên, đơn giản nhất trong Tăng đoàn

Lịch sử Phật giáo ghi nhận tám cách thức thọ cụ túc giới (giới tỳ kheo/ tỳ kheo ni) trong đó Tỳ kheo có năm cách và Tỳ kheo ni chỉ có ba cách như sau:

Năm cách thọ giới Tỳ kheo:

1.    Thọ giới tỳ kheo bằng cách “Thiện lai tỳ kheo!” (Ehibhikkhu upasampada). Cách này chỉ có Đức Phật dùng để truyền giới cho những vị đại đệ tử đầy đủ phước đức.

2.    Thọ giới tỳ kheo bằng cách thức Tam quy (Saranagamana upasampada).  Sau này chính Đức Phật đã bỏ cách này và cho phép cách Bạch Tứ yết ma.

3.  Thọ giới tỳ kheo bằng cách nhận lời huấn thị trực tiếp từ kim khẩu của Đức Phật (Ovadapatiggahana upasampada). Chỉ có ngài Mahakassapa (Ma Ha Ca Diếp) được truyền giới bằng cách này.

4.  Thọ giới tỳ kheo bằng cách trả lời câu hỏi của Đức Phật (Panhabyakarana upasampada). Chỉ có ngài Sopaka thọ giới tỳ kheo bằng cách này.

5. Thọ giới tỳ kheo bằng cách Bạch tứ yết ma như hiện nay chư Tăng vẫn hành trì (Natticatutthakamma upasampada).

Ba cách thọ giới Tỳ kheo ni:

6.   Thọ giới tỳ kheo ni bằng cách lãnh thọ Bát kỉnh pháp     

 (Garudhammapatiggahana upasampada).

7.  Thọ giới tỳ kheo ni thông qua một phái viên (Dutena upasampada). Chỉ có Tỳ kheo ni Addhakasi thọ cụ túc giới bằng cách này.

8.  Thọ giới tỳ kheo ni thông qua nhị bộ đại tăng (Atthavacika upasampada). Hiện nay Tỳ kheo ni được thọ giới bằng cách này. Lúc bà Mahapajapati cùng năm trăm người nữ hoàng tộc Thích Ca xuất gia, riêng bà được vinh hạnh thọ cụ túc giới bằng cách lãnh thọ Bát kỉnh pháp còn 500 người nữ thọ Tỳ kheo ni trực tiếp từ Tăng đoàn vì lúc này chưa có giáo hội Ni.

Trong tám cách thức thọ giới cụ túc này, Thiện lai tỳ kheo là cách thức đầu tiên được Đức Phật dùng để truyền giới cho những vị đại đệ tử. Đây là cách thức đơn giản nhất và chỉ có Đức Phật mới truyền giới bằng cách này. Ngài chỉ cần duỗi cánh tay phải ra ngoắt vị giới tử lại và với giọng Phạm âm vang dội, Ngài nói “Thiện lai tỳ kheo!”(Hãy đến đây, Tỳ kheo!). Đức Phật vừa dứt lời thì lập tức râu tóc của giới tử đều tự rụng, ba y biến ra trên mình, bát… tám vật dụng cần thiết đều tự đủ, trở thành một vị tân tỳ kheo trong vóc dáng của một vị thượng tọa bốn mươi tuổi hạ với Đức Phật vừa là giáo thọ sư vừa là truyền giới sư. Ngài Annata Kondanna (A Nhã Kiều Trần Như) là vị Thiện lai tỳ kheo đầu tiên.

Điều kiện trở thành Thiện lai tỳ kheo

Tuy nhiên không phải ai cũng được thọ giới tỳ kheo bằng cách này. Chỉ những giới tử nào hội đủ ba điều kiện sau mới trở thành Thiện lai tỳ kheo:

- Trong kiếp trước đã từng cúng dường tám vật dụng cần thiết (ba y, bát, cây kim khâu, dây thắt lưng, dao cạo tóc và cái lọc nước) hoặc ba y và bát cho một trong tám hạng thánh nhân (bốn đạo thánh nhân và bốn quả thánh nhân).

- Phát  nguyện trở thành Thiện lai tỳ kheo trong thời Đức Phật tương lai, và

-  Vị ấy đang trong kiếp sống cuối cùng không còn tái sinh nữa.

            Cho dù là một vị A na hàm hay A la hán nhưng nếu không hội đủ ba điều kiện trên thì cũng không được thọ cụ túc giới bằng cách Thiện lai tỳ kheo.

            Số lượng Thiện lai tỳ kheo trong Tăng đoàn của Đức Phật.

Tạng Kinh và tạng Luật có số liệu khác nhau về số lượng Thiện lai tỳ kheo. Theo tạng Luật, có 1341 Thiện lai tỳ kheo, đó là năm anh em Kiều Trần Như, Yasa (Da Xá) và bạn 54 người, Bhadda (Bạt Đà) và bạn 30 người, Jatila (Kết Tu Giả, đạo sỹ bện tóc) và bạn 1000 người, Xá Lợi Tử và Mục Kiền Liên cùng đệ tử 250 người và Angulimala (Vô Não).

Thông Tiên