Chỉ ra một điều gì đó trong thế giới hiện hữu, xem ra cũng không phải dễ.

Mùa xuân đâu?

Bạn sẽ được chỉ cành mai miền ấm, nhánh đào miền lạnh. Và những gì gọi là hoa xuân. Dưa hấu kia cũng góp phần vào mùa xuân.

Bây giờ có những điều không còn độc quyền nữa, nó có thể xuất hiện cả bốn mùa, nhờ cách gây giống trồng mùa nghịch, và vương vị đặc biệt dành cho sản phẩm đó đã mất một cách tình cờ. Người ta ngỡ rằng làm thế để nó hiện diện khắp nơi, mọi lúc. Nhưng cũng từ đó, nó lại dường như biến mất ra khỏi những gì gọi là đặc trưng xuân.

Nó còn đó nhưng biến mất ra khỏi tâm xuân.

Bạn tôi cho rằng, tâm lý học là học cái lý của tâm. Nhưng lý đó là gì? Có thể cho rằng sự có mặt và không có mặt được được chăng? Có mặt trong tâm ta, và không có trong tâm ta. Ngay lúc đó, nhánh đào vẫn có thể có mặt trong tâm nhiều người, nhưng nó dường như lặng lẽ đã ra khỏi tầm nhìn của một ai đó.

Không cần học tâm lý, bạn cũng có thể nhìn thấy quan điểm xuân trong muôn vật quanh mình, đó là giới hạn của mùa xuân, nhưng nhìn thấy điều đó là vô hạn của mùa xuân.

Thấy cảnh là giới hạn, vì phải hết hạ-thu-đông rồi mới đến xuân. Nhưng tâm nhìn ra xuân trong cảnh thì vô hạn. Nhận ra được những điều đến và đi trong tâm, chính là hiểu ra những điều đến và đi trong thế giới muôn màu quanh ta.

Chúng ta có thể nhìn thấy mùa xuân qua những gì nó biểu trưng, nhưng không thể “thấy” được nó, không thể diễn tả được nó, nếu rời những gì biểu trưng cho nó, như hoa mai hoa đào, dưa hấu, mứt, bánh chưng bánh tét. Thì đó là mùa gì? Bạn nghe những bản nhạc đang hát khắp nơi đón chào mùa xuân, nghe diễn tả mùa xuân, và những gì đặc trưng cho xuân được nêu lên nên vừa nghe qua biết rằng nhạc xuân.

Có một chuyện nổi tiếng được ưa thích, tôi xin lược kể: Đề tài được ra cho cuộc thi là vẽ được hương xuân, diễn tả một người đi đạo xuân trong núi, khi về đem theo hương xuân.

Sắc có thể vẽ được, chứ hương làm sao vẽ được. Bức họa thể hiện tài tình, và được chấm giải nhất đã vẽ một người đi trên ngựa, áo quần xốc xếch (có lẽ sau một ngày đi dạo núi, len lỏi qua những cành cây!) có đàn bướm bay theo, (chắc là hoa dính đầy áo có mùi hương bướm mới bay theo!). Đề tài hóc búa, nhà họa sĩ đã diễn đạt được. Nhìn bức tranh đó, sẽ nhận ra hương xuân.

Việc này chúng ta thấy hằng ngày nhưng ít ai nhận ra, nên giải nhất mới về tay chỉ một người. Như nhìn một cành hoa có nhiều bướm bay quanh, biết rằng có hương thơm, đến gần sẽ nghe mùi hương nhè nhẹ. Nhưng đứng xa vẫn “nghe” nhờ qua sự “thấy” những con bướm đang bay lượn.

Đây là một điểm thú vị. Nhờ vậy người ta mới có thể minh họa những gì không thể xúc chạm, ngửi, nếm được… mà khi nhìn vẫn biết. Nếu bạn đi xem tranh thường thấy rõ điều này, tranh không nói gì hết, nhưng lại nói lên rất nhiều. Người đi xem tranh đứng rất lâu trước một bức tranh, có thể đang nghe tranh kể về một điều thầm lặng sâu kín nào đó. Chỉ là một bức tranh vô tình, mà khiến người xem, đôi khi ngậm ngùi rơi nước mắt, đôi khi mỉm cười trong chia sẻ.

Mọi thứ đều dàn trải trước mắt chúng ta, nhưng tâm tư quá bận rộn với những nghĩ suy và định kiến, nên nhìn mà ít khi thấy rõ điều gì trước mắt.

Nhìn là biết, nghe là biết… vẫn còn là một đề tài nan giải cho nhà họa sĩ nghiệp dư này.