|
Đèn lồng xuất hiện ở Việt Nam từ xa xưa nhưng ít được chú trọng đến, cho tới gần đây, nghệ thuật làm đẹp với đèn lồng mới được quan tâm và đèn lồng trở thành một trong những nét văn hóa đặc trưng của Hội An.
Hầu như nhà nào ở khu phố cổ Hội An cũng treo đèn lồng, đặc biệt là những cửa hàng, nhà hàng. Đèn lồng được treo ở ngoài để trang trí, để thu hút khách, và được dùng cả ở trong nhà như một phương tiện chiếu sáng cùng các loại đèn khác, hay đôi khi là chủ đạo. Dạo bước trên phố cổ buổi tối, sẽ thấy một Hội An lung linh, huyền ảo đầy quyến rũ với những ánh sáng lung linh nhều màu sắc từ những chiếc đèn lồng rực rỡ.
Đèn lồng đã có ở Việt Nam từ thời xa xưa và nổi bật là ở trong cung đình, đình chùa và là đặc trưng của dịp tết trung thu. Chỉ đến ngày nay, thú chơi đèn lồng mới xuất hiện nhiều ở các nhà hàng, làm vật trang trí cho các gia đình. Và một vài năm gần đây, lễ hội đèn lồng đã được tổ chức rầm rộ ở phố cổ Hội An, Đà Nẵng và trở thành một nét đặc sắc của mỹ thuật ứng dụng Hội An.
Đèn lồng đã trở thành một phần không thể thiếu của Hội An. Ảnh internet
Xuất xứ của đèn lồng
Lễ hội đèn lồng bắt nguồn khoảng từ năm 206 trước Công nguyên đến năm thứ 25 sau Công nguyên. Thời ấy, đạo Phật rất phát triển. Vào ngày trăng tròn của tháng âm lịch đầu tiên trong năm mới, các nhà sư thường thắp đèn lồng để cầu Phật. Một vị vua sùng đạo Phật thấy vậy cũng đã ra lệnh thắp sáng đèn lồng trong cung điện và các đền thờ để tỏ lòng tôn kính Đức Phật. Về sau, truyền thống trên đã phát triển thành một lễ hội lớn trong dân chúng.
Các sinh hoạt dân gian diễn ra trong lễ hội không chỉ mang đến cho mọi người sự vui vẻ, thoải mái mà phần nào còn cung cấp kiến thức và truyền đạt sự khôn ngoan của người xưa đến người nay. Trong đêm hội, ngoài ánh sáng lung linh huyền ảo của đèn lồng, bầu trời đêm còn rực sáng với màn trình diễn pháo hoa vô cùng hấp dẫn. Hầu hết các gia đình đều để dành một ít pháo hoa trong dịp Tết Nguyên Đán để dành cho dịp lễ hội này với hy vọng xua đuổi tà ma và điều xui xẻo trong năm. Một vài địa phương thậm chí còn tổ chức hẳn một buổi tiệc pháo hoa. Trong đêm tối, mọi người thực sự bị thu hút bởi ánh trăng tròn đầy xuất hiện lần đầu tiên trong năm mới cùng ánh sáng rực rỡ, lung linh của pháo hoa và đèn lồng.
Người ta thường treo đèn lồng là để thay cho lời cầu ước một tương lai tốt đẹp, một cuộc sống đầm ấm, hạnh phúc. Chơi đèn lồng đã từng là một nét văn hóa đặc trưng của Trung Quốc từ xa xưa, đèn lồng không thể thiếu trong các gia đình ở Trung Quốc và hàng năm, lễ hội treo đèn lồng thường được tổ chức rầm rộ vào các dịp lễ tết như tết năm mới, tết trung thu. Tuy nhiên, cùng với thời gian và sự giao lưu văn hóa của các nước, thú chơi đèn lồng lan rộng khắp thế giới. Với công nghệ tiên tiến, tư duy sáng tạo, ngày nay người ta đã làm cho đèn lồng ngày càng trở lên hiện đại và đẹp hơn, với những sáng tạo mới về chất liệu và thẩm mỹ vô cùng đặc sắc và phong phú.
Tại châu Á, ngoài việc làm đèn lồng để đón năm mới hoặc trưng bày, trang trí cho lễ Giáng sinh, hằng năm nhiều nơi đã tổ chức những cuộc thi làm đèn lồng với sự tham gia của nhiều nghệ nhân khắp năm châu. Tại Anh, Mỹ, Canada, Úc, lễ hội đèn lồng cũng thường xuyên được tổ chức. Đèn lồng được làm từ nhiều thứ vật liệu truyền thống như gỗ, giấy, nến cho đến các chất liệu hiện đại, sử dụng đèn điện đổi màu có nhạc hỗ trợ. Hình dáng đèn lồng tại các cuộc thi rất đa dạng từ con gà, con bướm đến chiếc đĩa bay, xe đua, tháp nghiêng Pizza, nhà hát Opera House... Sau mỗi lễ hội là cuộc diễu hành qua các đường phố chính hoặc tổ chức nhảy múa, đốt pháo hoa...
Đèn lồng – một nét đặc sắc của mỹ thuật Hội An
Hội An trong ánh sáng rực rỡ, lung linh của đèn lồng. Ảnh internet
Theo các nhà nghiên cứu biểu tượng văn hoá của thế giới thì: ý nghĩa biểu trưng của cái đèn gắn với ý nghĩa của sự toả sáng. Ngọn đèn là một biểu tượng của con người. Việc cúng dâng đèn vào một điện thờ cũng có nghĩa là tự hiến dâng mình, đặt mình dưới sự bảo vệ của các đấng vô hình và các thần bản mệnh.
Có người cho rằng đèn lồng có mặt ở Hội An là do những dòng họ Châu, La, Thái… xuất phát từ Triều Châu, Phúc Kiến, Quảng Đông bên Trung Hoa sang sinh cơ lập nghiệp ở Hội An đã mang theo những chiếc đèn lồng treo trước nhà cho đỡ nhớ quê hương xa xôi cách trở.
Người Hội An kể rằng: Hội An xưa có ông tổ làm đèn lồng tên là Xã Đường, hồi đó được gọi là thợ mã chuyên làm đầu lân lồng đèn cho những đêm hội hay các cuộc thi đấu xảo, thi làm đèn kéo quân. Những ngày tết, lễ, hội hè, phú quý lắm người dân phố Hội An mới có chiếc đèn lồng to viết chữ Hán hoặc vẽ tranh thuỷ mặc treo trước nhà.
Phải qua vài thế hệ chiếc đèn lồng mới tới được mọi nhà trong phố cổ Hội An với tính chất trang trí hết sức bình dân mà vẫn giữ được vẻ đẹp rực rỡ, sang trọng quyến rũ vốn có. Cứ có hội hè là người dân lại làm đèn để treo, trước là làm để trang trí trong gia đình, sau đó để bán. Làm đèn lồng đã trở thành một nghề đặc sắc của riêng Hội An. Có những người chuyên vẽ trang trí đèn lồng to dùng ở các khách sạn hay treo ở nơi thờ tổ tiên của các gia đình Hội An.
Nguyên liệu để làm đèn lồng dùng tre và vải lụa là chính. Tre dùng để tạo khung lồng đèn là loại tre già được ngâm kĩ với nước muối từ 10 – 15 ngày để chống mối mọt. Sau đó tre được phơi khô vót mỏng cho phù hợp với kích cỡ của các loại đèn. Vải lụa tơ tằm có độ dai khi căng trên khung đèn không bị rách. Người Hội An thích dùng lụa Hà Đông để bọc đèn. Thứ lụa này làm cho ánh sáng thêm huyền ảo sống động. Để hoàn chỉnh một chiếc đèn lồng còn phải bỏ công sức tiện gỗ quét sơn hay véc ni, kết tua đèn, uốn dây thép làm chỗ treo đèn.
Ngày nay, đèn lồng xuất hiện khắp nơi, từ khách sạn, lễ hội, đến các hội thi đèn lồng. Ảnh internet
Cứ vào đêm 14 âm lịch hàng tháng, Hội An được sống trong không khí cổ xưa: có những ông cụ đóng khăn mặc áo dài the ngồi đánh cờ hay bình thơ dưới ánh nến trước hiên nhà, những người dân dạo chơi, ca hát bên cạnh nàng công chúa Đại Việt hay thương nhân quý tộc xứ Phù Tang dưới ánh sáng của trăng rằm, ánh sáng của đủ màu sắc đèn lồng lấp lánh như sao sa du dương khắp các phố với đủ hình thù: trụ, cầu, thoi, tam giác, lục lăng, ô van, trái bầu… đến những chiếc đèn kéo quân hình rồng, cá biểu tượng di sản văn hoá thế giới… với đủ màu tươi thắm rực rỡ (chỉ thấy thiếu sắc đen tối bởi nó không làm nến tỏa sáng được).
Ngày 1/12/1999, Hội An được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Khách du lịch đến Hội An ngày một nhiều hơn. Lồng đèn để đáp ứng nhu cầu của khách du lịch phải làm nhanh, xếp lại được để du khách mang đi tiện lợi. Các lồng đèn cổ thường làm to căng bằng lụa tốt vẽ công phu mang ý nghĩa triết lý hoặc những rung động tâm hồn, cảm xúc của người vẽ nay đã được vẽ đơn giản hơn hoặc thêu bằng máy, thậm chí chỉ dùng vải lụa dệt các loại hoa chìm hoa nổi của làng Vạn Phúc (Hà Đông) rực rỡ kiêu sa đủ màu sắc thay cho nét hoa.
Người dân ở đây tự hào nói rằng đi giữa phố cổ bốn mùa đều thấy có đèn lồng giăng mắc khắp nơi. Trước kia, đèn lồng loại không xếp lại được chỉ thấy có trong các nơi thờ cúng: đình, chùa, bàn thờ dòng họ, gia đình, nay lại thấy chúng có mặt trong các khách sạn, lễ hội, các cuộc thi đèn lồng. Các nghệ nhân tài hoa vẫn có dịp được phô diễn tài năng sáng tạo và đôi bàn tay vàng của họ. Phải nói rằng con mắt thẩm mỹ của người Hội An thật đáng được kính nể. Phố cổ ngày một thêm cổ và được tỏa sáng, thăng hoa nhờ nghề làm đèn lồng.
Ngoài những dịp lễ tết, lễ hội treo đèn lồng, nếu bạn treo một chiếc đèn lồng đỏ bằng giấy hoặc bền hơn thì bằng lụa trong nhà, nó sẽ đem lại sự may mắn, thịnh vượng cho gia đình của bạn. Nếu nó được thắp sáng thường xuyên, sắc màu ấm áp của nó thể hiện sự bình yên và hạnh phúc có trong ngôi nhà của bạn.
Huệ Như (VIT)
|
Thông tin bình chọn
Thơ - Văn mới cập nhật
Facebook
Twitter
Google
Google+
Tìm kiếm thông tin
Lời ngỏ