Dây đàn bén nhạy.
Chúngta đã nghe cụ Nguyễn Du tả ba chị em của Thúy Kiều. Khi cụ tả cô chị,chúng ta thấy rõ ràng trong con người này đã có những hạt giống của tiêucực. Chính những hạt giống này đã mang lại cho Thúy Kiều nhiều đau khổ.Trong khi đó, Thúy Vân không đau khổ nhiều bằng Thúy Kiều. Thúy Vân chỉđau khổ vì những cộng nghiệp với Thúy Kiều mà thôi. Biệt nghiệp của ThúyKiều rất nặng. Cái đẹp của Thúy Kiều có thể làm nảy sinh sự ghen tuôngxung quanh mình. sự ghen tuông không chỉ của con người mà của vạn vật. ‘Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh’. Chính vì chỗ đó mà Kiều phảichết. Một dấu hiệu khác của tai họa là tài năng của Thúy Kiều. Cô là nhạcsĩ, sáng tác nhạc rất hay, đánh lên thì mọi người đều buồn thấm thía.Trong tâm hồn của Thúy Kiều có hạt giống của sự đau buồn. Kiều là mộtngười đa cảm, cảm nhận được những cái mà người khác không cảm nhận được.Có những cái khi mà hai em thấy thì dửng dưng, cho là thường, trong khiThúy Kiều lại cho là quan trọng.
Ðoạn tớinói về cuộc đi chơi mùa xuân cả ba chị em. Trong cuộc đi chơi này, ba chịem gặp hai nhân vật: một hồn ma và một người con trai. Hai nhân vật củachiều mùa xuân năm đó sẽ ám ảnh, đi theo Kiều suốt cuộc đời.
Ngày xuân con én đưa thoi,
Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.[5]
Cỏ non xanh tận chân trời,
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.
Thanh minh trong tiết tháng ba,[6]
Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh.[7]
Gần xa nô nức yến anh,[8]
Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân.
Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước áo quần như nêm.
Ngổn ngang gò nấm kéo lên,
Thoi vàng vó rắc, tro tiền giấy bay.
Trong văn hóa Á Ðông, đi tảo mộ cũng là đi chơi, là một dịp để người sốngbày tỏ sự cảm thông, thân thiết với người chết. Người ta mang theo vàng vànhang... đi thăm mộ, ngồi bên mộ người thân, thắp nhang và đốt tiền vàngbạc xuống cho người cõi âm dùng. Vàng vó là những lượng và những chỉ vànglàm bằng giấy, hoặc những áo quần giấy. Bây giờ ở Mỹ, người Hoa làm ranhững tờ một trăm, một ngàn đô la, đốt xuống cho người âm xài thả cửa, gọilà Hell Bank Notes.
Tà tà bóng ngả về tây,
Chị em thơ thẩn dang tay ra về.
Bước lần theo ngọn tiểu khê,[9]
Nhìn xem phong cảnh có bề thanh thanh.
Nao nao dòng nước uốn quanh,
Nhịp cầu nho nhỏ suối ghềnh bắc ngang.
Sè sè nắm đất bên đường,
Dàu dàu ngộn của nửa vàng nửa xanh.
Ba chịem đi chơi về, thấy một ngôi mộ bên đường, tiêu điều, không ai thăm viếngvà thắp hương, cỏ trên mộ cũng vàng úa, không xanh như những ngôi mộ khác.Thúy Kiều hỏi:
Rằng: ‘Sao trong tiết thanh minh,
‘Mà đây hương khói vắng tanh thế mà?’
Vương quan cắt nghĩa:
Vương Quan mới dẫn gần xa:
‘Ðạm Tiên nàng ấy xưa là ca nhi.
‘Nổi danh tài sắc một thì,
‘Xôn xao ngoài cửa thiếu gì yến anh.
‘Kiếp hồng nhan có mong manh,
‘Nửa chừng xuân thoát gãy cành thiên hương.
Ðây là mộ Ðam Tiên, một ca sĩ nổi tiếng ngày xưa, chết khi đang còn trẻđẹp. Ca nhi không phải là một cô gái ăn sương. Ca nhi chỉ có nghĩa là casĩ. Người ta có thể tổ chức mời cô đến hát riêng cho nhà mình. Hát xong,cô lấy tiền rồi về. Người ta cũng có thể cùng các bạn đến nghe hát ở nhàcô, cố nhiên là phải trả tiền đàng hoàng. Có những ca nhi từ chối khônghát cho những người thô tục. Họ có quyền như vậy. Thường, thi sĩ làm đượcthơ hay thì muốn những người có giọng tốt ngâm lên nghe cho đã. Như TrịnhCông Sơn làm được những bài như Diễm Xưa, thấy mình hát cũng chẳng hay gìmấy nên đã đi tìm một người như Khánh Ly để hát giùm, nghe sảng khoái hơn.Ca nhi là những người làm việc đó giúp thi sĩ hay nhạc sĩ. Ở Việt Nam ngàyxưa, hễ khi nào các ông làm được một bài ca trù, là họ thường rủ nhau tớinhà trò, yêu cầu cô đào hát cho mình nghe. Còn chuyện cô đào bán mình đểcó thêm tiền là chuyện không chính thức. Theo nguyên tắc chuyện này khôngxảy ra nhưng trên thực tế nó đã xảy ra rất nhiều. Nếu hát không được haylắm thì phải đem cái khác ra để bù trừ, chuyện này xảy ra trong bất cứ xãhội nào. Ở Nhật có những cô geysa, phố Khâm Thiên (Hà Nội) cũng đã từng cónhiều cô ca nhi như vậy, gọi là cô đầu. Thi sĩ Tản Ðà Nguyễn Khắc Hiếuxuất thân là con quan (Ấm Hiếu), một hôm đi chơi với các bạn thì gặp emgái mình ở trong giới ca nhi. Ông đau khổ vô cùng. Chúng ta nên hiểu chữca nhi theo nghĩa chính của nó là ca sĩ.
Chúng tanghe Vương Quan kể tiếp:
Có người khách ở viễn phương,
Xa nghe cũng nức tiếng nàng tìm chơi.
Thì đà trâm gãy bình rơi bao giờ!
Buồng không lạnh ngắt như tờ,
Dấu xe ngựa đã rêu lờ mờ xanh.
Khóc than khôn xiết sự tình,
Khéo vô duyên ấy là mình với ta!
Ðã không duyên trước chăng mà,
Thì đây chút ước gọi là duyên sau.
Sắm sanh nếp tử xe châu,[10]
Vùi nông một nấm mặc dầu cỏ hoa.
Trải bao thỏ lặn ác tà,
Ấy mồ vô chủ ai mà viếng thăm!
Nghe nhưvậy thì Kiều òa lên khóc:
Lòng đâu sẵn mối thương tâm,
Thoạt nghe Kiều đã đầm đầm châu sa:
Trongkhi đó, Thúy Vân vẫn tỉnh bơ tiếp tục nhai kẹo chewing gum (nếu có chewinggum lúc đó). Anh chàng Vương kể chuyện vẫn tỉnh bơ. Thúy Kiều, trái lại,nghe đến đó thì òa lên khóc, vì cô là một sợi dây đàn rất bén nhạy.
Ðau đớn thay phận đàn bà,
Lời rằng bạc mênh cũng là lời chung.
Phũ phàng chi bấy hóa công!
Ngày xanh mòn mỏi má hồng phôi pha.
Sống làm vợ khắp người ta.
Hại thay thác xuống làm ma không chồng!
Rất rõcô ca nhi này không chỉ đơn thuần là một ca sĩ.
Nào người phượng chạ loan chung,[11]
Nào người tích lục tham hồng là ai[12]
Ðã không kể đoái người hoài,
Sẵn đây ta kiếm một vài nén hương.
Gọi là gặp gỡ giữa đường,
Họa là người dưới suối vàng biết cho.
Mấy chị em ngồi lại thắp hương trên mộ Ðạm Tiên. Kiều cảm cảnh làm một bàithơ tứ tuyệt, viết lên vỏ cây.
Lầm rầm khấn khứa nhỏ to
Sụp ngồi đặt cỏ trước mồ bước ra.
Một vùng cỏ ấy bóng tà,
Gió hiu hiu thổi một vài bông lau.
Rút trâm sẵn giắt mái đầu
Vạch da cây vịnh bốn câu ba vần.[13]
Có mộtsức mạnh gì kéo Kiều ở lại:
Lại càng mê mẩn tâm thần,
Lại càng đứng lặng tần ngần chẳng ra.
Lại càng ủ dột nét hoa,
Sầu tuôn dứt nối châu sa vắn dài.
Số phậnÐạm Tiên như được nối với số phận Kiều. Kiều thấy đây là người tri kỷ củamình. Và đây là lời phê bình của Thúy Vân:
Vân rằng: Chị cũng nực cười,
Khéo dư nước mắt khóc người đời xưa!
Ðúng làThúy Vân! Kiều đáp:
Rằng: Hồng nhan tự thuở xưa,
Cái điều bạc mệnh có chừa ai đâu.
Nỗi niềm tưởng đến mà đau,
Thấy người nằm đó biết sau thế nào?
Trôngngười lại ngẫm đến ta. Nhìn vào số phận Ðạm Tiên, mình không biết thân thếmình sẽ như thế nào mai sau. Vương Quan lúc đó mới chen vào, phản đối:
Quan rằng: Chị nói hay sao,
‘Một lời là một vận vào khó nghe!
Ở đây âm khí nặng nề,
Bóng chiều đã ngã dặm về còn xa.’
- Chịnày thật là kỳ cục! Nói câu nào cũng đem số mạng người ta buộc vào số mạngmình! Trời chiều rồi, mình về đi thôi!
Kiều rằng: ‘Những đấng tài hoa,
Thác là thể phách còn là tinh anh.
Dễ hay tình lại gặp tình,
Chờ xem ắt thấy hiển linh bây giờ!’
Kiều cónhững tri giác mà người thường không thể có được. Cô có thể cảm, thấy,nghe, sờ mó được những cái mà người khác không cảm, thấy, nghe, sờ móđược. Theo Kiều thì Ðạm Tiên còn ở đó, không phải bằng thân xác tầm thườngmà bằng tinh anh của nàng. Cô nghĩ rằng Ðạm Tiên sẽ đáp lại cái mà tìnhcủa mình và khuyên các em ở lại chứng kiến.
Một lời nói chửa kịp thưa,
Phút đâu trận gió cuốn cờ đến ngay.
Ào ào đổ lộc rung cây,
Ở trong dường có hương bay ít nhiều.
Ðè chừng ngọn gió lần theo,
Dấu giày từng bước in rêu rành rành.
Nói vừaxong thì một trận gió mạnh thổi tới làm rụng những lộc non của tháng ba.Trong luồng gió phảng phất nùi hương của người ta (không biết đây là nướchoa Poison Scorpion hay Samsara?), trên rêu xuất hiện những dấu giày mới.Ma Ðạm Tiên đã về!
Mặt nhìn ai nấy đều kinh,
Nàng rằng: ‘Này thật tinh thành chẳng xa.
Hữu tình ta gặp lại ta,
Chớ nề u hiển mới là chị em.’
Cái côghê thật! làm quen liền: ‘Chị về đó hả? Như vậy là giữa chúng ta có nhữngmối giây tình cảm thân thiết. Ðừng phân biệt người chết với kẻ sống thìmới là tình chị em. Người ta nói Thúy Kiều thuộc về một thứ nòi gọi là nòitình. Nguyễn Du cũng thuộc về nòi tình. Ðồng thanh tương ứng, đồng khítương cầu. Hữu tình ta mới gặp ta thì Chớ nề u hiển mới là chịem.
Ðã lòng hiển hiện cho xem,
Ta lòng nàng lại nối thêm vài lời.
Lòng thơ lai láng bồi hồi.
Gốc cây lại vạch một bài cổ thi.
Ða sầu,đa cảm, đa tình. Làm một bài thơ tứ tuyệt, rồi lại làm thêm một bài thơ cổphong nữa. Vẫn chưa chịu về.
Thông tin bình chọn
Thơ - Văn mới cập nhật
Tìm kiếm thông tin
Lời ngỏ