Thả một bè lau :: HOA LINH THOAI ::

Mục lục
• Thay lời tựa
• 1. Hành Trang: Chữ tài, chữ mệnh, chữ tâm
• Hoa ghen đua thắm.
• Dây đàn bén nhạy.
• Lưng túi gió trăng.
• Tưới tẩm hạt giống.
• Nhớ ít tưởng nhiều
• Đài gương soi đến dấu bèo chăng?
• Từ phen đá biết tuổi vàng.
• Không gian trong bức họa.
• Bây giờ rõ mặt đôi ta.
• Cơn bão âm thanh.
• Thưa rằng; ‘Đừng lấy làm chơi’
• Thiên đường hạnh phúc.
• Chưa vui sum họp đã sầu chia phôi.
• 2. Bèo Dạt Mây Trôi.
• Hoa dù rã cánh lá còn xanh cây.
• Cậy em, em chó chịu lời.
• Biết thân đến nước lạc loài.
• Một xe trong cõi hồng trần như bay.
• Ai có thể giúp Kiều?
• Nhắm mắt đưa chân.
• Một tỉnh mười mê.
• Trong ấm ngoài êm.
• Nước trôi hoa rụng.
• Dường gần rừng tía dường xa bụi hồng.
• Am Chiêu Ẩn
• Nhận diện.
• 3. Hạnh Phúc Chân Thật.
• Ân oán rạch ròi.
• Trời phương ngoại.
• Hạnh phúc là tự do.
• Hết kiếp đoạn tràng.
• Thả một bè lau.
• 4. Tan Sương Đầu Ngõ
• Tưởng bây giờ là bao giờ.
• Trời còn để có hôm nay.
• 5. Chánh Niệm Là Nẻo Thoát.
• 6. Nguyễn Du và truyện Kiều.
• Nhìn sâu vào triết lý truyện Kiều.
• Chánh niệm là nẻo thoát.
• Lời cuối.
• Tài liệu tham khảo.

Sư chị ngán quá! Muốn về liền lập tức, không muốn ở thêm một giờ nào nữatrong chốn quân sự hãi hùng này. Chúng ta phải đi vào trong da thịt của sưchị để thấy. Sư chị bây giờ e ngại lắm, tuy rất thương sư em; không biếtsư em sẽ đi về đâu nếu sư chị cứ tiếp tục như vậy. Nó đã rất đau khổ trongquá khứ, bây giờ báo thù được thì nó thấy nhẹ trong lòng. Đó là cái thấycủa người đời. Nhưng người tu thì phải khác. Bây giờ sư chị đi, phảikhiêng theo một ngàn lạng vàng và tất cả những tâm tư nặng nề tạo ra vìkhung cảnh vừa rồi. Sư chị là người tu, dùng vàng để làm gì? Tu chỉnhChiêu Ẩn Am? Một ngàn lạng vàng nặng lắm! Rồi thì ăn cướp, ăn trộm, làmsao? Khiêng một ngàn lạng vàng đi cũng khổ lắm! Không biết mình sẽ làmchuyện gì với số vàng này, và sư chị cảm thấy mất hết tất cả những an ninhcủa mình. Và nhất là lại mang theo niềm hoảng sợ và xót thương cho đứa emđồng đạo ngày xưa. Hãy dể cho trí tưởng tượng của chúng ta đi theo để thấysư chị rời khỏi trung tâm quân sự đó với tâm trạng nào.

Đây là những câu thơ rất hay. Bèo hợp mây tan là lý vô thường. Ngày hômnay mình sống chung với nhạu là ‘bèo hợp’, biết đâu mai này mỗingười đi một ngã là ‘mây tan’. Vì vậy phải biết trân trọng nhữnggiờ phút của ngày hôm nay, phải có hạnh phúc trong giờ phút này. Hai chịem gặp được nhau là điều hiếm có, xa nhau rồi thì không biết bao giờ mớiđược gặp lại, ngồi chung, uống trà đàm đạo với nhau. ‘Thúy Kiều thấy đượcđiều đó.

- ‘Không lâu đâu! Trong năm năm nữa chị em mình sẽ được gặp nhau lại.’Giống như là sư chị đã biết trước. Biết trước, không phải là do sư chị cótài bấm quẻ mà vì sư chị có quen với một đạo cô tu theo đạo Lão tiên đoánsự hội ngộ của hai chị em trong năm nay và trong năm năm nữa. Và vì đã gặpThúy Kiều lần này đúng theo tiên đoán của đạo cô Tam Hợp nên sư chị tinrằng tiên đoán về lần hội ngộ thứ hai cũng sẽ đúng.

‘Hành cước’ (đi bộ) là sự thực tập của nhà tu. Nếu cái học của mìnhchưa tới, thì mình phải tìm thầy học đạo. Hành cước có khi gọi là đi vânthủy. Vân là mây, thủy là nước. Mây, nước luôn luôn đi. Người tu hành nếuchưa tìm được thầy, được pháp môn thì phải làm phận sự của mây và nước.Phải đi và đi bằng hai chân (hành cước) của mình chứ không đi ngựa, đi xe.

Những câu thơ này chứng tỏ sư chị Giác Duyên thương sư em Trạc Tuyền rấtsâu sắc. Không biết có hiểu nhiều không nhưng có thương và muốn thương.Tình thương cao nhất là tình thương làm bằng cái hiểu. Biết sư em cần gìthì dạy sư em cái đó. Sư chị không biết sư em cần học kinh An Ban ThủÝ, ru và chuyển hóa nội kết, nên đã không dạy. Sư chị chưa hiểu sư embao nhiêu.

- ‘Nếu sư chị có gặp lại đạo cô thì xin hỏi dùm về tương lai của em. Emkhông biết mình sẽ đi về đâu.’ Tiền lộ mang mang bất tri hà vãng làmột câu trong Cảnh Sách. Bốn cuốn Luật Tiểu (luật nhỏ) củangười tập sự đi tu gồm có: Tỳ Ni Nhật Dụng Thiết Yếu, Mười Giới Sa Di và Sa Di Ni, Uy Nghi và Cảnh Sách. Tỳ Ni Nhật Dụng Thiết Yếu lànăm sáu chục bài thi kệ thực tập chánh niệm trong mọi động tác hàng ngày.Bất cứ đi, đứng, nằm, ngồi, rửa tay, đi cầu, giặt áo... làm gì cũng có mộtbài kệ để thực tập thở ra, thở vào trong khi làm việc đó. Tỳ Ni NhậtDụng thiết Yếu bản in mới có tên là Từng Bước Nở Hoa Sen. MườiGiới của Sa Di và Sa Di Ni bắt đầu bằng giới không sát sanh. Uy Nghi làphong thái của một nhà tu trong khi đi, đứng, nằm, ngồi, hành xử. Ví dụ sửdụng phòng tắm, lên chánh điện, vào nhà bếp, đến nhà cư sĩ... phải làm nhưthế nào cho đúng phong thái một nàh tu. Sách xưa có 24 thiên uy nghi. Sáchmới (Bước Tới Thảnh Thơi) có tới 39 chương, vì điều kiện sống vàtiếp xúc có khác (ví dụ nghe điện thoại, vào siêu thị...) Cảnh Sách là những lời nhắc nhở của thiền sư Quy Sơn. Bài văn rat hay. Tất cả các sưcô, sư chú ngày xưa đều học thuộc lòng bằng chữ Nho. Tiền lộ mang mangbất tri hà vãng là một câu trong Cảnh Sách, có nghĩa là: đườngtrước mờ mờ, không biết sẽ đi về đâu. Thúy Kiều cảm biết rằng cuộc đờimình còn nhiều sóng gió lắm, sau này không biết sẽ đi về đâu, vì vậy muốnnhờ sư chị Giác Duyên hỏi đạo cô Tam Hợp giúp mình. Muốn có một cái nhìntổng quát về tương lai. Đó là nhu yếu của Thúy Kiều và cũng là nhu yếu củatất cả chúng ta. Ai cũng muốn biết tương lai cả cho nên mấy ông thầy chấmsố tử vi túi mới có tiền. Nhưng mấy ông liệu có giỏi bằng đạo cô Tam Hợpkhông? Hay là tiền mất mà mình vẫn không có được cái nhìn rõ ràng nào vềtương lai! Trong đạo Bụt, có những điều mình biết nhờ tu học có chánhniệm. Nếu nắm được thân tâm mình thì đi về đâu mình cũng làm chủ được thântâm, không đánh mất mình và mình không cần đến đạo cô Tam Hợp hay mấy ôngthầy chấm số tử vi nữa. Vừa đỡ tốn tiền, vừa khỏi bị mang tiếng mê tín.Chỉ những ngươờ yếu bóng vía mới cần tới đạo cô và mấy ông thầy tướng sốmà thôi.

Sư chị Giác Duyên nhận lời Kiều và đi. Càng đi càng mau ra khỏi cõi nàycàng tốt. Cõi ngoài không phải cõi này. Có lẽ cụ Nguyễn Du đã dịchtừ chữ phương ngoại: một không gian ở ngoài. Đọc thơ Nguyễn Du màkhông biết về Phật học thì đôi khi cũng thiếu. Phương ngoại phương (space outside of space), trời phương ngoại. Đó là không gian nhưng cũnglà loại không gian nằm ngoài không gian, vượt ra khỏi không gian thườngcủa người đời. Chúng ta tìm tới cái không gian nằm ngoài không gian, thựctập tiếp xúc được với Tích Môn (historical dimension.) Người tu phải tiếpxúc với Bản Môn (utimate dimension.) ‘Cõi ngoài’ ở đây có nghĩa làphương ngoại phương, một phương trời không có những chuyện lên-xuống,ra-vào, ân-oán, tử-sinh, trong-ngoài, nhiều-một,... Sư chị biết chỉ ởtrong cái khung trời phương ngoại đó, sư chị mới thật sự thoải mái màthôi.

‘Chống gậy rong chơi chừ phương ngoại phương’ là một câu thơ củaTuệ Trung Thượng Sĩ; có nghĩa là: ta chống gậy đi chơi ở trong khung trờiphương ngoại chứ không đi chơi trong khung trời của thế gian. Tuệ TrungThượng Sĩ, anh ruột của đại tướng Trần Hưng Đạo, là một thiền sư rất nổitiếng của đời Trần. Trong khi Trần Hưng Đạo thành công về quân sự thì TuệTrung Thượng Sĩ thành công về thiền tập. Ngài có một thiền phong rất hùngvĩ. Khí văn, khí thơ và đạo lực của Tuệ Trung tương đương với thiền sư LâmTế bên Tàu. ‘Chống gậy rong chơi chừ phương ngoại phương.’ Khungtrời phương ngoại là cái chúng ta có thể bước vào bất cứ lúc nào chúng tamuốn. Đó là khung trời thỏai mái của giải thoát, của niết bàn. Phải đitrong không gian của phương ngoại thì mới thật sự có hạnh phúc. Còn nếu tumà vẫn đi ở phương nội thì chưa có hạnh phúc.

Rất hay! Mà đâu có cần chữ nghĩa nhiều! ‘Tạ từ thót đã dời chân cõingoài.’ Chỉ cần đưa tay nói ‘goodbye’ một cái là tự nhiên từ cõi củasầu đau và tranh chấp ta đi ngay được vào cõi của thênh thang, nhẹ nhàng,giải thoát. Câu này là một câu chúng ta có thể viết treo ở thiền viện. Tạtừ: thôi, không ăn thua nữa trong cuộc đời! Thoát đã dời chân cõi ngoài:giải thoát có thể thực hiện được trong một cái búng tay. Giã biệt tất cảnhững phiền não, tranh chấp trong cuộc đời để được có tự do. Và chỉ khinào mình giải thoát tự do mình mới giúp được người mà thôi.

Tháng 1974, trong khi làm việc cho hòa bình và gây quỹ giúp các cô nhi ởViệt Nam, tôi có bài thơ Trời Phương Ngoại:

Không những đã không xót mà còn thấy khỏe trong người vì đã trả thù được! ‘Ân oán rạch ròi’ là phải phân biệt ai là bạn, ai là thù. Đó làđường lối chánh trị. Người có tinh thần phe đảng nói: Ta phải phân biệt;người nào nói và làm có lợi cho đường lối và chủ nghĩa ta thì ta nhận làmbạn; những người mà tư tưởng, hành động hoặc văn chương khộng có lợi chochủ nghĩa ta, dù họ không nói động tới ta, ta cũng liệt họ vào hàng kẻthù. Nghĩa là phải rõ ràng, rạch ròi ai là bạn, ai là thù. Trong khi đónhận thức của người tu học đạo Bụt là không có kẻ thù. Tất cả đều là nhữngngười mà mình phải thương, phải chuyển hóa, giúp đỡ. Thái độ đó, người cóphe đảng không chấp nhận được. Họ nói những ai không phân biệt bạn-thù,không có lập trường, là họ không bao giờ chơi với được. Lập trường củachúng ta là không có thù. Chỉ có bạn thôi, bạn thân hoặc bạn chưa thân, vàphải làm cho tất cả mọi người đều thành bạn cả. Đó cũng là một thứ lậptrường, không thể nói là không phải lập trường. Kẻ thù chúng ta không phảilà con người; kẻ thù chúng ta là tham, sân, si, mạn, nghi, kiến. Mà tham,sân, si, mạn, nghi, kiến cũng không phải là kẻ thù ta, bởi đó là rác màchúng ta cần để chuyển thành hoa. Cái nhìn của đạo Bụt là như vậy. Nhữngngười theo một chủ thuyết, một ý thức hệ không thể đồng ý với chúng ta. Họnói ân oán phải rạch ròi, thù bạn phải phân minh. Thúy Kiều, cựu ni côTrạc Tuyền, cũng đang suy nghĩ theo kiểu đó. ‘Nàng từ ân oán rạch ròi,Bể oan dường đã vơi vơi cạnh lòng.’ Những oan ức dường như đã nhẹ đisau khi trả thù được. Mà chưa chắc đã nhẹ; bởi vì Kiều vừa giết hoạc hànhhạ một số người. Giai đoạn này là một vết đen trong đời Kiều. Kiều đãkhông có đợc con mắt của người tu (chúng ta gọi là mắt thương, từ nhãn.)Không có con mắt đó nên Kiều không thương được người đã làm mình đau khổ.Kiều vẫn áp dụng đường lối pháp trị. Trước khi từ biệt, sư chị đã khôngnói với em điều đó. Sư chị muốn thoát ra khỏi một cách mau chóng, nóibye-bye càng sớm càng tốt. Đó là một cái lỗi của sư chị. Đáng lý, sư chịphải ngồi lại và nói: ‘Em đã giải quyết xong việc ân oán rồi; bây giờ emkhông còn là em trong giới xuất gia của chị nữa, nhưng chị có thể nói choem như thế này...’ Sư chị đã không làm điều đó. Chúng ta phải học được bàihọc này. Đừng hấp tấp như sư chị Giác Duyên. Muốn cho khỏe, muốn thoát racho mau mà không làm tròn bổn phận của một người thương. Sư chị nói: ‘Còn nhiều ân ái với nhau.’ Nhưng ân ái đó là nghĩ tới chuyện tươnglai thôi. Còn nếu thực tập ân ái (thương) thì phải ngồi lại, dạy cho emnói: cái điều mà em vừa làm, chị thấy không xứng đáng với người đã học đạotừ bi. Đây có thể là lần đầu tiên trong hai trăm mấy chục năm lịch sửtruyện Kiều chúng ta mổ xẻ chuyện này. Thương Kiều vì Kiều khổ, nhưngchúng ta phải nhìn rõ để thấy những gốc rễ khổ đau của Kiều. Không phảichỉ thương, chỉ tội nghiệp thôi là đủ. Phải thấy được những lầm lỗi củaKiều để chúng ta và các sư em của chúng ta đừng tiếp tục làm thêm nhữnglầm lỗi đó.

Kiều cảm ơn Từ Hải đã giúp mình làm được việc trả thù. Không trả thù màhay hơn. Chắc chắn là như vậy. Như có cơ hội, bắt những người gây chuyệnác tới, nói cho họ biết rằng họ ác độc và họ cần phải thay đổi. Bắt họcphải phục vụ cho những người đau khổ dưới quyền kiểm soát của mình cũng cóthể là một hình thái học hỏi để giúp họ sáng mắt ra. Lấy công chuộc tội là việc các nhà chính trị xưa đã làm. Thay vì giết, phạt, bỏ tù nhữngngười có tội thì yêu cầu họ lo cho những cô nhi viện, đắp cầu, làm đườngvà làm một số việc cụ thể để chuộc lại lỗi lầm. Ngày xưa ở Việt Nam chuyệnnày đã được thực hiện tương đối phổ biến. Các thầy có liên hệ tốt vớitriều đình thường xin lãnh các tù phạm ra để làm việc cho chùa, bảo đảmtrong thời gian phục vụ tại chùa họ sẽ không ăn trộm, giết người.. Trongvòng mười, mười hai năm nếu họ chứng tỏ đã hoàn lương thì nhà chùa xin chohọ được trở về đời sống bình thường, cho họ ruộng, giúp họ làm nhà và cướivợ. Ngày xưa các chùa Việt Nam đã làm như vậy. Rất hay! Nàng Kiều, cựu sưcô Trach Tuyền, đã không học được điều đó và đã trả thù. Những oan ức ngàyxưa như một gánh nặng đè lên làm mình đau khổ, bây giờ trả thù được thìnhẹ đi. Đó là suy nghĩ của người đời, không phải của người tu. Người tukhông làm nhẹ bằng cách đó. Làm cách đó không nhẹ được. Những gánh nặngtrong tâm mình (nội kết) phải được chuyển hóa thì tâm mình mới thật sự nhẹnhàng.

Sau khi được cảm ơn, Từ Hải nói ra những lời rất có tình có nghĩa, rấthay. Từ còn nói thêm rất dễ thương:

‘Anh còn muốn làm sao để em có thể đoàn tụ được với gia đình nữa thì anhmới thỏa mãn.’ Điều này chứng tỏ Từ Hải là người có khả năng hiểu. Vì vậyTừ có thể thương Kiều được một cách sâu sắc. Từ biết Kiều muốn trả ơnnhững người ơn của mình và có nhu yếu gặp lại cha mẹ và các em. Ngày trướckhi Kiều yêu cầu, Từ Hải đã nói rõ: ‘Anh biết em muốn như vậy. Chừng nàoanh chưa làm được chuyện này thì chừng đó anh chưa thỏa mãn.’ Nói như vậylàm cho người thương của mình được an ủi rất nhiều. Thương là phải hiểunhu yếu của người mình thương.

Tiệc tẩy oan có mục đích gột rửa tất cả những niềm oan ức, được bày ratrong quân ngũ. Ai cũng tham dự vào việc ăn mừng đó. Đây là một chiến dịchtâm lý chiến rất hay. Nhân cơ hội, tổ chức ăn tiệc phủ phê, gọi là ăn mừngviệc mình đã có thể thiết lập công bình xã hội va giải quyết những oan ứctrong đời mình; khiến mọi người đều thấy rằng mình cũng đang được tẩy oanchứ không chỉ có riêng Kiều. Một chiến dịch tâm lý trong khung cảnh quânsự. Anh chàng này giỏi lắm!

Trong đạo Bụt, chúng ta không dùng chữ ‘tẩy oan’ mà dùng chữ ‘giải oan’.Ngoài đời người ta tẩy oan bằng rượu. Trong chùa, chúng ta biết rượu đãkhông những tẩy oan không được mà còn gây thêm những oan ức khác. Uốngrượu rất nguy hại. Rượu gây oan ức cho lá gan của mình rất nhiều. Hơn nữa,muốn làm một lít rượu thì phải có cả một thùng lúa nếp; lấy một thùng lúanếp để làm một chai rượu thì tội nghiệp cho những người đói lắm! Người tađói không có gạo ăn mà mìn lại lấy gạo làm rượu! Tẩy oan như vậy thì lạicàng gây oan thêm. Phương pháp của người tu là giải oan chứ không phải làtẩy oan. Giải là mở ra, không buộc lại. Tẩy oan theo kiểu người đời thìlại cột thêm. Ví dụ: giết những người đã làm cho mình khổ là tạo ra oanhồn trong giới con cháu những người đó; họ sẽ tìm cách trả thù. Không giảiđược oan mà lại kết oán. Sau này Từ Hải và Thúy Kiều sẽ chết vì cái đó!Phương pháp là giải (mở) chứ không phải là kết (buộc vào.)

Nhân cơ hội binh sĩ đang nức lòng như vậy, Từ Hải tổ chức những cuộc hànhquân lớn. Đánh đâu thắng đó và thiết lập một triều đình độc lập ở phươngNam:

Đoạn văn rất mạnh! Tuy là thơ lục bát nhưng hơi văn đi như gió nói lênđược khí thế của quân lực Từ Hải. Liên tiếp thắng hết trận này đến khácnhư ‘trúc chẻ ngói tan.’ Quý vị đã từng chẻ tre chưa? Khi chẻ trengười ta đặt cây tre nằm thế ngang, để mũi rựa giữa thân tre và dùng dùicui đánh vào cán rựa. Rựa đi vào thân tre làm thành những đường nứt rất tựnhiên, ‘dễ như chẻ tre.’ ‘Ngói tan’ cũng vậy; khi những viên gạch ởlớp dưới của mái nói rớt ra, rơi xuống thì những lớp ngói phía trên tiếptục rơi, rơi cho đến hết mái ngói thì thôi. Chiến thắng này dễ dẫn đếnnhững chiến thắng khác. Thua một trận rồi thì có thể thua những trận kếtiếp rất mau.

Trong mấy ngày thôi quân binh của Từ Hải đã chiếm được năm quận huyệnthuộc vùng biển (hải tần) của nước Minh. Cố nhiên vùng này có rất nhiềudân đánh cá. Nghe nói Từ Hải cũng xuất thân từ giới anh chị của làng đánhcá. Từ thiết lập một quốc gia độc lập trong suốt năm năm, quan quân nhàMinh không làm gì nổi. Thúy Kiều, như vậy, được Từ Hải che chở, sống vớichức vị hoàng hậu trong năm năm. Khổ thì khổ nhưng cũng có những giai đoạnđược che chở và có quyền hành. Tuy vậy, Từ Hải không gọi Kiều là hoàng hậumà luôn gọi là phu nhân; Kiều thì gọi Từ Hải là Đại Vương. Họ không hànhquân thêm, chỉ giữ vững vùng đất này trong suốt năm năm. Trong năm năm đócô nàng có hạnh phúc hay không? Ta có thể tự trả lời được. Chúng ta khôngnghe nói hai vợ chồng có giận nhau, có cãi nhau, có hóa giải nội kếtkhông, nhưng chắc chắc đó là năm năm tương đối yên ổn của Thúy Kiều. Cónhững chi tiết cho ta biết Từ Hải rất kính Thúy Kiều, biết nghe những lờikhuyên nhủ của Kiều và coi Kiều là một trong những cố vấn chính trị quantrọng nhất của ông. Trong những cuộc luận đàm về phương diện quân sự vàchính trị với các tướng, dù là đàn bà Kiều vẫn được tham dự. Tiếng nói củaKiều luôn luôn là một tiếng nói rất quan trọng.