Trong ấm ngoài êm.
Mảng vui rượu sớm cờ trưa
Đào đà phai thắm sen vừa nấy xanh.
Bị kiện tụng là hồi mùa thu. Qua mùa Đông, mùa Xuân và bây giờ bắt đầu mùaHạ. Không biết trong thời gian Thúc Sinh có học hành hoặc buôn bán gìkhông? Chỉ nghe cờ với rượu. Kiều bây giờ đã giỏi, có kinh nghiệm trongcuộc đời rồi. Kiều biết lo xa chứ không phải chỉ ham chơi như anh chàng.Kiều khuyên Thúc Sinh về thăm nhà và nói tất cả sự thật cho vợ cả nghe đểđược chấp nhận đàng hoàng, không phải sống chui sống nhủi một cách khôngchính thức.
Trướng hồ vắng vẻ đêm thanh,
E tình mới bày tình riêng chung:
'Phận bồ đã vẹn chữ tòng,
'Đổi thay nhạn yến đã hòng đày niên.
'Tin nhà ngày một vắng tin,
'Mặn tình cát lũy lạt tình tao khang.102
'Nghĩ ra thật cũng nên dường,
'Tăm hơi ai dễ giữ giàng cho ta?
'Trộm nghe kẻ lớn trong nhà,
'Ở vào khuôn phép nói ra mối giường,
'E thay những dạ phi thường
'Dễ dò rốn bể khôn lường đáy sông!
'Mà ta suốt một năm ròng,
'Thế nào cũng chẳng giấu xong được nào.
Những lời này chứng tỏ Kiều đã chín, đã có kinh nghiệm.
'Bấy chầy chưa tỏ tiêu hao,
'Hoặc là trong có làm sao chăng là?
'Xin chàng kíp liệu lại nhà,
'Trước người đẹp ý sau ta biết tình.
Trong nguyên bản Phong Tình Lục có năm chữ: 'Vô nãi hữu trá hồ?' Hay là trong nhà (người ta đã biết và) có mưu mẹo gì rồi? 'Hoặc làtrong có làm sao chăng là?'
Đêm ngày giữ mực giấu quanh,
'Rày lần mai lữa như hình chưa thông.'
Đi theo đường lối giấu, giấu và giấu. Đó là tình trạng bế tắc, khôngthông. Đối với các tâm hành trong ta cũng vậy, ta phải đưa tất cả ra dướiánh sáng của chánh niệm thì mới mong tạo được tình trạng lưu thông, thôngsuốt và an toàn.
Nghe lời khuyên nhủ thong dong
Đành lòng sinh mới quyết lòng hồi trang.
Lần này anh chàng nghe lời Kiều.
Rạng ra gởi đến xuân đường
Thúc ông cũng vội giục chàng ninh gia.
Tiễn đưa một chén quan hà,103
Xuân đình thoắt đã đổi ra cao đình.104
Sông Tần một bãi xanh xanh,105
Loi thoi bờ liễu mấy cành Dương-quan.106
THƯƠNG NHAU XIN NHỚ LỜI NHAU
Cầm tay dài ngắn thở than,
Chia phôi ngừng chén hợp tan nghẹn lời.
Nàng rằng: 'Non nước xa khơi,
'Sao cho trong ấm thì ngoài mới êm.
Kiều đã có trí tuệ. Làm sao để cho bên trong ấm thì bên ngoài mới êm được.
'Dễ lòa yếm thắm trôn kim,
'Làm chi bưng mắt bắt chim khó lòng.
Khi vô ý thì cái yếm màu thắm đỏ cũng không thấy. Khi có ý thì tuy cái lỗkim nhỏ ta vẫn thấy và xỏ chỉ qua được. Đừng khinh thường, nghĩ rằng ngườita không biết. Những chuyện sờ sờ như vậy không biết làm sao được! Đừngbưng mắt bắt chim (yểm tự bồ tước), đừng tự dối mình!
'Đôi ta chút nghĩa đèo bòng,
'Đến nhà trước liệu nói sòng cho minh.
'Dù cho sóng gió bất bình,
'Lớn ra uy lớn tôi đành phận tôi.
- 'Dầu khó khăn, sóng gió thế nào đi nữa thì chị là lớn, em là nhỏ. Danhphận đâu ra đó.'
'Hơn điều giấu ngược giấu xuôi,
'Lại mang những việc tày trời đến sau.
Thúy Kiều như một nhà tiên tri, biết trước những gì sẽ xảy ra và nói rõcho Thúc Sinh những điều cần phải làm. Nhưng Thúc Sinh vẫn không làm. Anhchàng không chuyển hóa gì cả.
'Thương nhau xin nhớ lời nhau,
'Năm chầy cũng chẳng đi đâu mà chầy.
'Chén đưa nhớ bữa hôm nay,
'Chén mừng xin đợi ngày này năm sau!'
Rất cảm động: 'Thương nhau xin nhớ lời nhau' Sáu chữ thôi mà rấthay. Nếu quả thực mình thương thì mình phải nhớ, phải hiểu được lời ngườikia nói. Bằng không thì mình sẽ trở thành một Thúc sinh, đem lại đau khổcho chính mình và cho người kia. Thương nhau xin nhớ lời nhau. Nếumình lạy Bụt, kính Bụt, thương Bụt thì cách hay nhất để biểu hiện tìnhthương của mình là nhớ, hiểu và làm theo lời Bụt. Liên hệ giữa bằng hữu vàthầy trò cũng vậy. Phải nhớ lời nhau.
Người lên ngựa kẻ chia bào
Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san.
Hình ảnh rất đẹp! Chia bào là buông vạt áo ra. 'Thôi thôi buôngáo em ra, Để em đi chợ kẻo mà chợ trưa.' Ở đây là: 'Thôi thôi buôngáo anh ra, Để anh thăm vợ kẻo mà vợ la.'
Người lên ngựa kẻ chia bào
Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san.
Dặm hồng bụi cuốn chinh an,
Trông người đã khuất mấy ngàn dâu xanh.
Người về chiếc bóng năm canh,
Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi.
Vầng trăng ai xẻ làm đôi,
Nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường.
Thơ lục bát mà làm như vậy là tài tình!
Câu 'Vầng trăng ai xẻ làm đôi' có liên hệ đến hai câu thơ chữ Hánvà một giai thoại thi ca. Hai câu thơ đó là:
Thùy bã kim bôi thân lưỡng đoạn,
Bán trầm thủy để bán phù không
(Ai đem cái chén vàng chẻ làm hai mảnh? Một mảnh chìm dưới đáy nước, mộtmảnh nổi lơ lửng trong hư không.)
Một hôm thi sĩ Trương Kế ngồi làm thơ trong thuyền trên sông gần thành CôTô. Làm được hai câu thì bí:
Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên,
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên.
(Trăng lặn, có tiếng quạ kêu, sương rơi đầy trời; Những cây phong ở bờsông, đèn của người đánh cá ban đêm; Trước cảnh đó lòng phát sinh một mốihoài cảm, chạnh buồn (đối sầu miên).
Lúc đó trên chùa Hàn Sơn (Hàn Sơn và Thập Đắc là một cặp thi sĩ Phật tửrất nổi tiếng ngày xưa) ở thành phố Cô Tô, thầy trụ trì sau giờ thiền tọa,thấy trăng đẹp thầy cũng làm thơ. Làm được hai câu thơ thì thầy cũng bí:
Sơ tam sơ tứ nguyệt mông lung
Bán tợ ngân câu bán tợ cung
(Đầu canh ba canh tư trăng mơ hồ; Nửa giống cái liềm bằng bạc, nửa giốngcái vòng cung.)
Làm không xong bài thơ, thầy đi bách bộ. Chú tiểu thông minh và tài ba đãlàm giúp thầy hai câu sau cho tròn bài thơ.
Thùy bã kim bôi phân lưỡng đoạn
Bán trầm thủy để bán phù không?
Hai câu dịch là:
Vầng trăng ai xẻ làm đôi,
Nửa in dưới nước nửa cài trên không.
Thầy trụ trì nói: 'Hay quá! Hay hơn hai câu của thầy nữa!' Hai thầy trò quá vui: 'Để ăn mừng bài thơ của mình, thôi có lầu chuôngmới xây xong mình hãy lên thỉnh đại hồng chung.' Thường người ta chỉthỉnh chuông lúc 4 giờ rưỡi sáng (công phu khuya.) Đây là đúng nửa đêm màlại đi thỉnh chuông! Cặp thầy trò này hình như cũng ham chơi lắm! Lúc ấythi sĩ Trương Kế đang ngủ gục dưới thuyền nghe chuông giật mình thức dậy.Tiếng chuông làm thức dậy trong ông một ý tưởng và ông làm tiếp bài thơ:
Cô Tô thành ngoại Hàn San Tự
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền.
Thi sĩ Tản Đà dịch cả bài:
Trăng tà tiếng quạ kêu sương
Lửa chài cây bến sầu vương giấc hồ
Thuyền ai đậu bến Cô Tô
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San.
Hai thầy trò kia bây giờ không biết ở đâu? Nhìn cho kỹ có thể mình cũngcòn thấy họ đâu đây.
LỬA TÂM CÀNG DẬP CÀNG NỒNG
Nói về tâm trạng người vợ cả ở nhà:
Kể chi những nỗi dọc đường,
Buồng trong này nỗi chủ trương ở nhà.
Vốn dòng họ Hoạn danh gia,
Con quan Lại Bộ tên là Hoạn Thư.
Duyên Đằng thuận nẻo gió đưa,107
Cùng chàng kết tóc xe tơ những ngày.
Ở ăn thì nết cũng hay,
Nói điều ràng buộc thì tay cũng già.
Đó là gia thế và tính nết của Hoạn Thư. Ăn ở thì cũng cũng được nết. Khinói lời buộc tội thì lý luận rất giỏi.
Từ nghe vườn mới thêm hoa,
Miệng người đã lắm tin nhà thì không.
Lửa tâm càng dập càng nồng,
Trách người đen bạc ra lòng trăng hoa:
Giận, cố nén xuống. Nén chừng nào thì sức mạnh của cái giận càng lớn lênchừng đó.
'Ví bằng thú thật cùng ta,
'Cũng dung kẻ dưới mới là lượng trên.
'Dại chi chẳng giữ lấy nền,
'Tốt chi mà rước tiếng ghen vào mình?
Rõ ràng Kiều đã tiên đoán đúng.
'Lại còn bưng bít dấu quanh,
'Làm chi những thói trẻ ranh nực cười:
'Tính rằng cách mặt khuất lời,
'Giấu ta ta cũng liệu bài giấu cho!
'Lo gì việc ấy mà lo.
'Kiến trong miệng chén có bò đi đâu?
Nộ rồi phẫn. Phẫn rồi hận. Móng tâm trả thù. Những từ Hoạn Thư dùng (trongsuy nghĩ) như 'trẻ ranh', 'ta', 'kiến trong miệng chén' cũng đangđóng góp phần tưới tẩm những tâm hành kiêu mạn, khinh lờn, dùng quyền thếép người của cô. Ngôn ngữ hàng ngày ta sử dụng là khúc đàn ta tấu lên chocuộc đời. Hãy chọn từ mà nói, cân nhắc từng chữ để tâm ta ngày càng đi gầnvới chánh pháp, có thêm chất liệu của trí tuệ và từ bi. Buông lung tronglời nói và suy tư của mình chúng ta sẽ có thể ngày một đi sâu vào conđường của khổ đau và cô độc.
'Làm cho nhìn chẳng được nhau,
'Làm cho đày đọa cất đầu chẳng lên!
'Làm cho trông thấy nhãn tiền,
'Cho người thăm ván bán thuyền biết tay.'
Ghê quá! Lặp lại mấy lần mà chữ làm cho! Bản án của Kiều đã đượctuyên bố bởi công tố viên Hoạn Thư.
Nỗi lòng kín chẳng ai hay,
Ngoài tai để mặt gió bay mái ngoài.
Thâm lắm!
Tuần sau bỗng thấy hai người,
Mách tin ý cũng liệu bài tâng công.
Tiểu thư nổi giận đùng đùng:
'Gớm tay thêu dệt ra lòng trêu ngươi!
'Chồng tao chẳng phải như ai,
'Điều này hẳn miệng những người thị phi!'
Vội vàng xuống lệnh ra uy,
Đứa thì vả miệng đứa thì bẽ răng.
Trong ngoài kín mít như bưng,
Nào ai còn dám nói năng một lời!
Buồng đào khuya sớm thảnh thơi,
Ra vào một mực nói cười như không.
Đoạn văn này nói rất rõ về tính khí và con người của Hoạn Thư. Một conngười ghen đến mức tột độ. Ra vào cười nói rất thong dong nhưng trong lòngđầy chất độc của ghen và giận.
Đêm ngày lòng những dặn lòng,
Sinh đà về đến lầu hồng xuống yên,
Lời tan hợp nỗi hàn huyên,
Chữ tình càng mặn chữ duyên càng nồng.
Cô ta nhất định không nói. Anh ta cũng không nói. Chỉ nói những chuyện: 'Xa em lâu quá! Rất nhớ.' 'Anh đi lâu quá! Em ở nhà cũng nhớ lắm!' Haibên đều giả dối với nhau. 'Chữ tình càng mặn chữ duyên càng nồng' có tính cách rất hình thức.
Tẩy trần108vui chén thong dong
Nỗi lòng ai ở trong lòng mà ra
Chàng về xem ý tứ nhà,
Sự mình cũng rắp lân la giải bày.
Mấy phen cười nói tỉnh say,
Tóc tơ bất động mảy may sự tình.
Hoàn toàn không đề cập đến chuyện kia. Làm như mình không biết gì cả. Anhchàng lầm:
Nghĩ đà bưng bít miệng bình,
Nào ai có khảo mà mình lại xưng?
- 'Tại sao người ta không hỏi mà mình lại nói?' Đó là ý kiến của anhchàng. Thương nhau không nhớ lời nhau!
Những là e ấp dùng dằng
Rút dây sợ nữa động rừng lại thôi.
Quá nhút nhát! Không dám nói. Trong khi đó thì cô nàng:
Có khi vui chuyện mua cười,
Tiểu thư lại dở những lời đâu đâu.
Rằng: 'Trong ngọc đá vàng thau,
'Mười phần ta đã tin nhau những mười.
'Khen cho những miệng dông dài,
'Bướm ong lại đặt những lời nọ kia.
'Thiếp dù vụng chẳng hay suy,
'Đã dơ bụng nghĩ lại bia miệng cười!'
- 'Tình nghĩa của mình là vàng đá. Chúng ta tin nhau một trăm phần trăm.Đôi khi người ta đặt ra những chuyện nói chàng thế này thế kia. Đó lànhững chuyện buồn cười. Em hoàn toàn không tin.'
Thấy lời thủng thỉnh như chơi,
Thuận lời chàng cũng nói xuôi đỡ đòn.
Anh chàng: 'Đúng vậy đó!'
Những là cười phấn cợt son,
Đèn khuya chung bóng trăng tròn sánh vai.
Rất dễ sợ. Mỗi người có một tâm sự bên trong và cả hai đều đóng kịch.
Thú quê thuần vược bén mùi,109
Giếng vàng đã rụng một vài lá ngô.110
Bắt đầu mùa thu trở lại. Thúc Sinh sống với vợ gần được một năm. Nhớ đếnchuyện đi, kỳ thực là nhớ Kiều:
Chạnh miền nhớ cảnh giang hồ,
Một màu quan tái mấy mùa gió trăng.
Tình riêng chưa dám rỉ răng,
Tiểu thư trước đã liệu chừng nhủ qua:
'Cách năm mây bạc xa xa,
'Lâm Truy cũng phải tính mà thần hôn.
Chưa dám nói: 'Anh nhớ ba quá! Muốn về thăm ba.' Thì tiểu thư đã nói:'Thôi, Anh về thăm, hầu hạ cha đi!
Được lời như mở tấc son,
Vó câu thẳng ruổi nước non quê người.
Long lanh đáy nước in trời,
Thành xây khói biếc non phơi bóng vàng.
Thúc Sinh vừa đi, Hoạn Thư cũng về thăm mẹ, kể hết mọi chuyện:
Roi câu vừa gióng dặm trường,
Xe hương nàng cũng thuân đường quy ninh.
Thưa nhà huyên hết mọi tình,
Nỗi chàng ở bạc nỗi mình chịu đen.
Đây là mưu kế Hoạn Thư:
Nghĩ rằng: 'Ngứa ghẻ hờn ghen,
'Xấu chàng mà có ai khen chi mình!
'Vậy nên ngảnh mặt làm thinh,
'Mưu cao vốn đã rắp ranh những ngày.
'Lâm-truy đường bộ tháng chầy,
'Mà đường hải đạo sang đây thì gần.
'Dọn thuyền lựa mặt gia nhân,
'Hãy đem dây xích buộc chân nàng về.
'Làm cho cho mệt cho mê,
'Làm cho đau đớn ê chề cho coi!
'Trước cho bõ ghét những người,
'Sau cho để một trò cười về sau.'
Lại cũng sáu chữ cho, lần này hợp với vần ê tạo ra âm thanhđay nghiến hả hê. Hai mẹ con thực hiện kế hoạch bắt cóc Thúy Kiều. Họkhông biết những điều họ nói, nghĩ và làm đều sẽ mang lại những nghiệp quảmà họ sẽ gặt hái sau này:
Phu nhân khen chước rất mầu,
Chiều con mới dạy mặc dầu ra ray.
Sửa sang buồm gió lèo mây,
Khuyển Ưng lại chọn một bày côn quang.111
Dặn dò hết các mọi đường,
Thuận phong một lá vượt sang biển Tề.
Thúy Kiều bấy giờ đang ở Lâm Truy, kinh đô nước Tề cũ (nên gọi là biểnTề.) Đây là tình trạng của Kiều:
Nàng từ chiếc bóng song the,
Đường kia nỗi nọ như chia mối sầu.
Bóng đâu đã xế ngang đầu,
Biết đâu ấm lạnh biết đâu ngọt bùi.
Tóc thề đã chấm ngang vai,
Nào lời non nước nào lời sắt son.
Nghĩ tới cha mẹ giờ đây không biết ai săn sóc. Nghĩ đến việc đính ước ngàyxưa, không biết em gái đã thay mình thực hiện cuộc hôn nhân với Kim Trọnghay chưa. Nghĩ đến thân phận lẽ mọn của mình bây giờ, không biết người vợcả có chấp nhận không:
Sắn bìm chụt phận cỏn con,
Khuôn duyên biết có vuông tròn hay chăng?
Thân sao nhiều nỗi bất bằng,
Liều như cung Quảng ả Hằng nghĩ nao!
Đêm thu gió lọt song đào,
Nửa vành trăng khuyết ba sao giữa trời.
Có người đọc câu này cho là tác giả nói về tâm sự, vì chữ tâm ( )có một vành trăng và ba ngôi sao. Thao thức không ngủ, Kiều dậy, thắphương khấn trước bàn thiên ngoài trời:
Nén hương đến trước Thiên đài,
Nỗi lòng khấn chửa cạn lời vân vân.
Bổng:
Dưới hoa dậy lũ ác nhân,
Ầm ầm khốc quỷ kinh thần mọc ra.
Đầy sân gươm tuốt sáng lòa,
Thất kinh nàng chửa biết là làm sao.
Thuốc mê đâu đã tưới vào,
Mơ màng như giấc chiêm bao biết gì.
Vực ngay lên ngựa tức thì,
Phòng đào viện sách bốn bề lửa dong.
Sẵn thây vô chủ bên sông,
Đem vào để đó lộn sòng ai hay?
Đốt nhà, bắt cóc Thúy Kiều, bỏ một tử thi chết đuối bên sông vào đám cháyđể giả bày một vụ rủi ro hỏa hoạn. Ngọn lửa trong tâm Hoạn Thư bây giờ đãphát hiện ra thành đám cháy ở nhà Thúy Kiều. Một niệm ghen tức trong lòngcó công năng phá hoại rất lớn mà ai trong cuộc sống cũng đều là nạn nhận.
Tôi đòi phách lạc hồn bay,
Pha càn bụi cỏ gốc cây ẩn mình.
Thúc ông nhà cũng gần quanh,
Chợt trông ngọn lửa thất kinh rụng rời.
Tớ thầy chạy thẳng tới nơi,
Tơi bời tưới lửa tìm người lao xao.
Gió cao ngọn lửa càng cao,
Tôi đòi tìm đủ nàng nào thấy đâu!
Hớt hơ hớt hải nhìn nhau,
Giếng sâu bụi rậm trước sau tìm quàng.
Chạy vào chốn cũ phòng hương,
Trong tro thấy một đóng xương cháy tàn.
Ngay tình ai biết mưu gian,
Hẳn nàng thôi lại còn bàn rằng ai!
Thúy Kiều được làm chay sống hai lần. Đây là lần đầu tiên:
Thúc ông sụt sùi ngắn dài,
Nghĩ con vắng vẻ thương người nết na.
Di hài nhặt sắp về nhà,
Nào là khâm liệm nào là tang trai.
Thúc Sinh về:
Lễ thường đã đủ một hai,
Lục trình112chàng cũng đến nơi bấy giờ.
Bước vào chốn cũ lầu thơ,
Tro tàn một đống nắng mưa bốn tường.
Sang nhà cha tới trung đường,
Linh sàng bài vị thờ nàng ở trên.
Hởi ôi nói hết sự duyên,
Tơ tình dứt ruột lửa phiền cháy gan!
Gieo mình vật vã khóc than,
Con người thế ấy thác oan thế này.
'Chắc nàng mai trúc lại vầy,
'Ai hay vĩnh quyết là ngày đưa nhau!
'Thương càng nghĩ nghĩ càng đau,
'Dễ ai rấp thảm quạt sầu cho khuây.'
Càng thương thì càng suy nghĩ. Càng suy nghĩ thì càng tội nghiệp, càngthấy tội nghiệp thì lại càng đau thương thêm. Điều này rất đúng với tâm lýhọc Phật giáo (Duy Biểu Học) ở điểm nói về sự tưới tẩm hạt giống, chủng tửsinh hiện hành, hiện hành sinh chủng tư.
Gần miền nghe có một thầy,
Phi phù trí quỷ cao tay thông huyền.113
Trên tam đảo dưới cửu tuyền,114
Tìm đâu thì cũng được tin rõ ràng.
Sắm sanh lễ vật rước sang,
Xin tìm cho thấy mặt nàng hỏi han.
Thúc sinh tìm một ông thầy đồng để hỏi Kiều chết rồi thì đi về phương nào.Nàng từ đâu tới và đi về đâu?
Đạo nhân phục trước tĩnh đàn,
Xuất thần giây phút chưa tàn nén hương.
Trở về minh bạch nói tường:
'Mặt nàng chẳng thấy việc nàng đã tra.
'Người này nặng nghiệp oan gia,
'Còn nhiều nợ lắm sao đà thác cho!
'Mệnh cung đang mắc nạn to,
'Một năm nữa mới thăm dò được tin.
Kiều chưa chết đâu. Một năm nữa sẽ biết tin. Sau này nếu gặp lại nhau thìhai bên sẽ không dám nhận mặt nhau:
'Hai bên giáp mặt chiền chiền,
'Muốn nhìn mà chẳng dám nhìn lạ thay!'
Nghe lời nói lạ dường này,
Sự nàng đã thế lời thầy dám tin!
Chẳng qua đồng cốt quàng xiên,
Người đâu mà lại trên cõi trần?
- ‘Ông này nói lạ quá! Rõ ràng đã chết rồi mà nói chưa chết, sẽ gặp lại.Ai mà tin được! Ông nói trật.’
Tiếc hoa những ngậm ngùi xuân.,
Thân này dễ lại mấy lần gặp tiên.
Thông tin bình chọn
Thơ - Văn mới cập nhật
Tìm kiếm thông tin
Lời ngỏ