Thả một bè lau :: HOA LINH THOAI ::

Mục lục
• Thay lời tựa
• 1. Hành Trang: Chữ tài, chữ mệnh, chữ tâm
• Hoa ghen đua thắm.
• Dây đàn bén nhạy.
• Lưng túi gió trăng.
• Tưới tẩm hạt giống.
• Nhớ ít tưởng nhiều
• Đài gương soi đến dấu bèo chăng?
• Từ phen đá biết tuổi vàng.
• Không gian trong bức họa.
• Bây giờ rõ mặt đôi ta.
• Cơn bão âm thanh.
• Thưa rằng; ‘Đừng lấy làm chơi’
• Thiên đường hạnh phúc.
• Chưa vui sum họp đã sầu chia phôi.
• 2. Bèo Dạt Mây Trôi.
• Hoa dù rã cánh lá còn xanh cây.
• Cậy em, em chó chịu lời.
• Biết thân đến nước lạc loài.
• Một xe trong cõi hồng trần như bay.
• Ai có thể giúp Kiều?
• Nhắm mắt đưa chân.
• Một tỉnh mười mê.
• Trong ấm ngoài êm.
• Nước trôi hoa rụng.
• Dường gần rừng tía dường xa bụi hồng.
• Am Chiêu Ẩn
• Nhận diện.
• 3. Hạnh Phúc Chân Thật.
• Ân oán rạch ròi.
• Trời phương ngoại.
• Hạnh phúc là tự do.
• Hết kiếp đoạn tràng.
• Thả một bè lau.
• 4. Tan Sương Đầu Ngõ
• Tưởng bây giờ là bao giờ.
• Trời còn để có hôm nay.
• 5. Chánh Niệm Là Nẻo Thoát.
• 6. Nguyễn Du và truyện Kiều.
• Nhìn sâu vào triết lý truyện Kiều.
• Chánh niệm là nẻo thoát.
• Lời cuối.
• Tài liệu tham khảo.

Tất cảnhững gì xảy ra trong chuyến đi chơi đều được biểu hiện trở lại ngay tronggiấc mộng tối hôm đó của Thúy Kiều. Hạt giống gieo và đều hiện hành rangay. Thật dễ sợ. Ðây là chỗ tài tình của Nguyễn Du.

Kiềungồi ở cửa sổ, một mình ngắm trăng. Cô suy nghĩ lại chuyện xảy ra trongngày:

‘Người’ trong câu đầu là Ðạm Tiên. ‘Người’ trong câu kế tiếp làKim Trọng. Thúy Kiều có nội kết với Kim Trọng rất rõ ràng.

Hết nghĩtới con ma lại nghĩ tới anh chàng. Nghĩ tới anh chàng rồi lại nghĩ tới conma... Rồi làm thơ về những điều mình nghĩ. Ðây là hành động tự mình tướitẩm những hạt giống trong tâm mình.

Khôngchịu đi ngủ đàng hoàng. Ngồi ngủ gục, và Kiều mơ thấy Ðạm Tiên:

Một côrất đẹp, đến từ trong đêm. Bước chân rất nhẹ, thấp thoáng khi thì ở gầnkhi thì ở xa. Ðúng là một bóng ma! Vì vậy người ta nói cụ Nguyễn Du là thithánh chứ không phải là một thi sĩ thường.

- ‘Chịem mình là người đồng thanh đồng khí. Mình vừa mới gặp nhau chiều nay, chịquên rồi sao? Nhà em ở hướng tây, dưới dòng nước chảy, bên trên có cầu.’ Hàn gia có thể có nghĩa là khiêm nhượng là nhà nghèo, không sangtrọng. Nhưng ‘hàn’ cũng có nghĩa là lạnh. Nhà lạnh tức là nhà mồ.

Ðạm Tiênđã đem thơ của Kiều trình cho bà hội chủ hội Ðoạn Trường. Bà này mở sổ củanhững người đàn bà có số phận mỏng ra tra và thấy tên Kiều. Ðạm Tiên đưathêm mười bài mới, yêu cầu Thúy Kiều vịnh để bỏ vào tuyển tập (collection)của hội Ðoạn Trường. Họ là những người suốt đời đau khổ. Trong nguyên tác,mười đề bài đó là: Tích đa tài, Liên bạc mệnh, Bi kỳ nộ, Ức cố nhân,Niệm nô kiều, Ai thanh xuân, Ta kiến ngộ, Khổ linh lạc, Mộng cố viên vàKhốc tương tư. Toàn là những đề tài đứt ruột. Thúy Kiều chỉ cần mấyphút đồng hồ là làm xong cả mười bài thơ.

- ‘Thơcủa chị hay quá! Bỏ vào tập Ðoạn Trường là hay nhất, không ai bằng.’ Nóixong Ðạm Tiên cầm mấy bài thơ và từ biệt. Kiều còn muốn giữ lại:

Kiềutỉnh dậy còn nghe của mùi nước hoa của con ma mới ghé thăm đó.

Tâm Kiềunhư có những đợt sóng lên xuống. Càng suy nghĩ chừng nào thì Kiều càngkhóc lớn chừng đó. Bà Vương đang ngủ gần đó bị quấy rầy:

Bà mẹnói: ‘Ôi những cái chuyện nằm mơ! Do tâm mình tưởng ra như vậy, tin vào đóthì chết. Tại sao tự mua chuốc chuyện sầu não làm gì hả con? Con đừng tinvào những giấc mộng. (Bà nói như vậy thôi nhưng trong lòng bà cũng lo sợlắm!)

Vừa đượcmẹ khuyên can về chuyện con ma xong, thấy lòng có nhẹ bớt một chút thìKiều lại nghĩ đến chuyện Kim Trọng.

Hai đứaem dại quá, không thể hiểu được tâm sự của chị Thúy Vân thì đang ngủ khì.Vương Quan là con trai, mình đâu có tâm sự được với nó. Nói với mẹ lạicàng không được: Con gái gì mới gặp con trai đã thương, đã đặt vấn đề cóliên hệ gì với anh chàng sau này không! Thúy Kiều rất cô đơn trong tâmtrạng này. Chúng ta sẽ đọc tâm trạng của anh chàng.

Có mộtđiều cần nói ở đây. Bản nhạc Kiều sáng tác là một bản nhạc rất buồn. Mỗilẫn đàn lên, Kiều lại có cơ hội tưới tẩm những hạt giống của sự đau buồnđó. Rất nguy hiểm. Vì vậy tôi nghĩ rằng khi tiêu thụ các sản phẩm văn nghệchúng ta phải chọn những bài lành mạnh, có sự cởi mở, nhẹ nhàng, giảithoát. Phải cẩn thận như khi chúng ta ăn. Nếu chúng ta biết chọn nhữngthức ăn không có độc tố thì chúng ta cũng phải biết chọn những sản phẩmvăn hóa lành mạnh tiêu thụ. Tôi không muốn chúng ta hát ngâm những bài rềnrĩ đau thương quá. Ngâm, hát những câu thơ và những bài hát đó chúng tađang thực tập tưới tẩm những hạt giống đau thương trong mình. Có một thầytrẻ ngâm thơ hay. Mỗi khi ngâm những bài thơ buồn thì thầy khóc nức nở,không còn tác phong của người tu hành nữa. Thầy không biết chính trong lúcđó thầy đang tưới tẩm những hạt giống đau thương. Trong thiền có rất nhiềuthi ca và âm nhạc nhưng thi ca và âm nhạc Thiền phải nhắm tới mục đíchgiải phóng và chuyển hóa. Ngồi đó mà đọc và nghe những bài thơ và bài nhạcđau thương, hưởng cái thú gọi là ‘thú đau thương’ là thực tập ngược lạithiền. Gãi, cào, cấu những nỗi đau của mình như vậy cũng có sự thú vị,nhưng càng thú chừng nào thì hạt giống buồn đau càng lớn chừng đó. Rấtnguy hiểm. Hình ảnh những chàng trai, những cô gái còn trẻ ôm một cái băngcủa Thanh thúy nằm nghe rồi rên xiết là một hình ảnh rất tiều tụy.

Ngàyxưa, khi chị Cầm của tôi đọc truyện Kiều cho mẹ tôi nghe, ngang câu ‘Phấnsao phấn bạc như vôi, Ðã đành nước chảy hoa trôi lở làng’ mẹ tôi nói: ‘Ðâu có! Trong sách để ‘phận’ rõ ràng mà, tại sao lại dọc‘phấn?’: ‘Ðúng rồi. Viết là ‘phận’ nhưng nếu mình đọc:‘Phận sao phận bạc như vôi’ thì mình cũng đang làm khổ Kiều vậy. Mình sẽvận nó vào trong người. Rất nguy hiểm. Thành ra phải đọc là ‘phấn’ (đểchứng tỏ là mình khác). Lúc đó mấy chị em mới hiểu là trong văn hóa củamình có truyền thống tự bảo hộ như vậy. Không phải chỉ trong đạo Phậtngười ta mới cẩn thận trong việc tưới tẩm hạt giống, chính trong văn hóaViệt Nam cũng có truyền thống kiêng cữ. Người còn gái nào chơi đàn Ðộchuyền cầm (đàn bầu) nhiều thì người ta tin rằng cô sẽ suốt đời đau khổ.Tiếng Ðộc huyền rất ‘trệ’, làm người nghe lụy xuống. Ngồi đó mà chơi “Ðêm tàn bến Ngự”... tưới tẩm hoài những hạt giống đau thương thì thếnào cũng có một ngày mình sẽ lãnh đủ. Ðây là chuyện thực tập. Người tu màkhông biết chuyện này là có thiếu sót. mẹ tôi nói

Có mộtthi sĩ làm thơ hô hào những nhà sáng tác, những ca sĩ từ bỏ lối sáng tácvà ca hát đau thương đứt ruột. Ông ta viết những câu này, tôi còn nhớ:

Nếuchúng ta cứ hát những bài khóc gió than mây và cứ nghe những bài độc huyềnthì có thể ‘vận cái rủi’ vào số mạng của mình, tưới tẩm những hạt giốngđau buồn, điều đó không tốt.

Ðây làtình cảm của Kim Trọng sau cuộc gặp gỡ đầu tiên với Kiều:

CụNguyễn Du nói tới chàng sinh viên này như nói về chính cụ. Cụ là một ngườicó rất nhiều tình. Có nhiều tình thì có thể có nhiều đau khổ. Người ta nóiđến một ‘giống’ người (race) gọi là ‘nòi tình’. Thúy Kiều,Kim Trọng và cụ Nguyễn Du đều thuộc ‘chủng tộc’ này. Cho nên cụ rất thôngcảm. ‘Cho hay là giống hữu tình’ có nghĩa là: ‘Tôi biết mà! Anh thuộc vềcái giống hữu tình thì thế nào anh cũng bị kẹt’. Hồi trẻ chắc chàng NguyễnDu cũng đa tình lắm! Chắc chàng cũng đã nhiều lần bị kẹt.

‘Ðốai gỡ mối tơ mành cho xong’: đã vướng vào vòng tình ái rồi thì gỡ rarất khó. Ðây là cụ nói ra từ kinh nghiệm của mình, Chữ tình ở đây là thứtình yêu có đam mê. Nhưng chữ tình có thể chỉ nhiều loại tình cảm khác. Vídụ Từ, Bi, Hỷ, Xả cũng là tinh, nhưng tình này không có tính đam mê. Tôinhớ ở chùa Trúc Lâm, Huế các thầy dùng chữ rất táo bạo. Trong thiền thất,các thầy để lại hai câu đối như thế này:

Cốt cáchcủa người tiên thì thanh, trong trần tục. Trái tim của Bụt là một trái timcó nhiều tình thương. Bụt thương, không phải chỉ một người mà rất nhiềungười. Từ loài người cho đến ‘con sóc, con nai, con muỗi, con giun, conchim, con cá...’[26]Như vậy là ‘đa tình’ chứ gì nữa! Tôi dịch là; Cốt tiên là khôngtục, Tâm Bụt vốn nhiều tình. Tình như tình của Bụt thì càng nhiều càngtốt, không sao hết. Tình đam mê, bi lụy, chiếm hữu, dính mắc... thì mớingán. Về thăm chùa Trúc Lâm quý vị sẽ thấy hai câu đối đó.

Vướngvào cái vòng tình ái gỡ ra rất khó. Chàng thư sinh nọ gặp người đẹp rồi,về đọc Tứ thư, Ngũ kinh, Ðại học, Trung dung, Luận ngữ... không vô nữa.Văn sách, Kinh nghĩa không làm gì được cả. Sách vỡ, chữ nghĩa chạy đi đâuhết, chỉ có hình ảnh nàng Kiều trấn ngự trong lòng thôi.

Một ngàythương nhớ dài như ba năm. Thi sĩ dùng hình ảnh một hũ sầu để nói về sựnhung nhớ. Người ta thường lắc hủ để dồn những vật bên trong lắng xuốngđáy, làm hũ vơi đi. Cái hũ sầu ở đây càng lắc càng thêm đầy. Ðúng là thơ!