Hết kiếp đoạn tràng.
Trong quân mở tiệc hạ công,180
Xôn xao tơ trúc hội đồng quân quan.
Bắt nàng thị yết dưới màn,
Dở say lại ép cung đàn nhặt tâu.
Bị bắt chơi đàn góp vui cho quân thắng trận, đây cũng là một trong nhữnggiờ phút đau khổ nhất của đời Kiều.
Một cung gió thảm mưa sầu,
Bốn giây nhỏ máu năm đầu ngón tay.
Cứ lâu lâu, thi sĩ lại cho ra một câu thần sầu quỷ khốc! Tất cả những đaukhổ cùng cực của Thúy Kiều biểu lộ hết trong bản đàn.
Ve ngâm vượn hót nào tày,
Lọt tai Hồ cũng nhăn mày rơi châu.
Đang say, đang vui mà nghe khúc dạo nhạc đó Hồ Tôn Hiến cũng phải khóc!
Hỏi rằng: ‘Này khúc ở đâu?
‘Nghe ra muôn oán nghìn sầu lắm thay!’
Thưa rằng: ‘Bạc mệnh khúc này,
Phổ vào đàn ấy những ngày còn thơ.
‘Cung cầm lựa những ngày xưa,
‘Mà gương bạc mệnh bây giờ là đây!’
Ngày xưa Kiều sáng tác khúc Bạc Mệnh. Cái bạc mệnh ấy trong giờ phút nàyđược phát hiện quá rõ ràng!
Nhìn vào người đàn bà đang đau khổ cùng cực ấy Hồ Tôn Hiến vẫn thấy nàngrất đẹp. Đẹp một cách não nùng! Bị nhan sắc của Kiều chinh phục, Hồ TônHiến nói: ‘Thôi đừng khóc nữa! Tôi sẽ cưới cô làm vợ lẽ.’ Ông quan lớn nàyđã say lắm rồi! Say vì rượu, say vì sắc đẹp não nùng của Kiều. Quan lớn làngười chiến thắng nhưng trong tiệc rượu này ông lại thua trận rát thảmhại. Giữa mặt quan quân đông đảo hàng ngàn người, Hồ Tôn Hiến đã khoác vaiThúy Kiều múa, trong tay cầm một ly rượu. Đó là những chi tiết đọc thấytrong nguyên lục mà truyện Kiều của cụ Nguyễn Du không có.
Nghe càng đắm ngắm càng say,
Lạ cho mặt sắt cũng ngây vì tình!
Đó là hai câu lên án quan lớn đại diện cho triều đình. Đã chiến thắngnhưng nhân cách lại không ra gì.
Dạy rằng: ‘Hương hỏa ba sinh,
‘Dây loan xin nối cầm lành cho ai.’
Thưa rằng: ‘Chút phận lạc loài,
‘Trong mình nghĩ đã có người thác oan.
‘Còn chi nữa cánh hoa tàn,
‘Tơ lòng đã đứt dây đàn Tiểu Lân181
‘Rộng thương còn mảnh hồng quần,182
‘Hơi tàn được thấy gốc phần183là may!’
Kiều từ chối, bày tỏ sự đau khổ của mình và chỉ có một thỉnh nguyện duynhất là được về đoàn tụ với gia đình. Nhưng quan lớn đâu có nghe được điềuđó. Quan lớn đâu có để ý tới khía cạnh nhân đạo nữa. Quan đã say lắm rồi!Say rượu và say sắc dục. Quan lớn đâu có thể nghe được tiếng kêu cứu củaThúy Kiều và ước vọng duy nhất còn lại của Kiều là được trở về với cha mẹ.
Hạ công chén đã quá say,
Hồ công đến lúc rạng ngày nhớ ra.
Nghĩ mình phương diện quốc gia,
Quan trên nhắm xuống người ta trông vào.
Phải tuồng trăng gió hay sao,
Sự này mình biết thế nào được đây?
Sáng tỉnh dậy, nhớ lại những chuyện xảy ra tối hôm trước, Những chuyện mànhìn vào người ta có thể đánh giá mình rất thấp. Hồ Tôn Hiến biết mình đãđi quá mức của một vị quan lớn đại diện cho triều đình. Sợ bị khiển tráchvà chê cười, Hồ đi tới một giải pháp rất mãnh liệt và chớp nhoáng:
Công nha vừa buổi rạng ngày,
Quyết tình Hồ mới đoán ngay một bài.
Lệnh quan ai dám cãi lời,
Ép tình mới gán cho người thổ quan.
Ép gả Thúy Kiều cho một viên quan địa phương (từ thổ quan dùng để chỉ chocác quan người địa phương, cai trị những vùng dân tộc ít người.)
Ông tơ cực nhé đa đoan!
Xe tơ sao khéo vơ quàng vơ xiên?
Kiệu hoa áp thẳng xuống thuyền,
Lá màn rủ thấp ngọn đèn khêu cao.
Nàng càng ủ liễu phai đào,
Trăm phần nào có phần nào phần tươi?
Đành thân cát dập sóng vùi,
Cướp công cha mẹ thiệt đời thông minh.
Chân trời mặt bể lênh đênh,
Nắm xương biết gởi tử sinh chốn nào?
Thấy con đường trước mặt của mình mờ ảo và hứa hẹn nhiều khổ đau, Kiềuthấy mình hoàn toàn lạc hướng, không biết sẽ di về đâu. Không còn có mộtnăng lượng, một trí tuệ nào để dẫn mình đi trên con đường đời nữa hết!
Duyên đâu ai dứt tơ đào,
Nợ đâu ai đã dắt vào tận tay?
Thân sao thân đến thế này?
Còn ngày nào cũng dư ngày ấy thôi!
Đã không biết sống là vui,
Tấm thân nào biết thiệt thòi là thương!
Một mình cay đắng trăm đường,
Thôi thì nát ngọc tan vàng thì thôi.
Đây là tâm trạng của những người sắp tự tử. Kiều thấy đời sống không còncó ý nghĩa nào nữa cả, sống không có niềm vui, chết là khỏe hơn. Trongtuyện Ngu Sơ Tân Chí, bức thư của nàng Tiểu Thanh có câu: ‘Vịtri sanh lạc, yên tri tử bi.’ (Nếu ta không thấy niềm vui trong khisống thì làm sao ta có thể biết rằng chết là đau khổ?) Đối với những ngườidã thấy được niềm vui trong sự sống thì họ có thể nghĩ rằng cái chết làkhổ đau; nhưng đối với những người mà trong cuộc sống không bao giờ thấyniềm vui cả thì cái chết đôi khi lại là một con đường giải thoát. Đó làtâm trạng người sắp tự tử. Khi nào chúng ta lâm vào sự suy nghĩ như vậythì chúng ta biết ý định tự tử đã được nhen nhúm trong con người mình.
Mảnh trăng đã gác non đoài,
Một mình luống những đứng ngồi chưa xong.
Trăng đã sắp lặn rồi mà chuyện ‘chết hay không chết’ (to die or not todie) vẫn còn lẩn quẩn trong Kiều. Đi, dứng, nằm, ngồi. Kiều đều bị tưtưởng đó khuấy động.
Triều đâu nổi tiếng đùng đùng,
Hỏi ra mới biết là sông Tiền Đường.
Nghe hai chữ ‘Tiền Đường’ Thúy Kiều nghĩ ngay tới Đạm Tiên. Mườilăm năm trước, trong một lần tự tử không chết, Kiều nằm mơ thấy Đạm Tiênvà được Đạm Tiên hẹn sẽ gặp lại ở sông Tiền Đường. Kiều không còn suy nghĩgì nữa, nghĩ rằng đây là lúc mình phải chết. Trước đó: Mảnh trăng đãgác non đoài, Một mình luống những đứng ngồi không yên’ là chưa giảiquyết được vấn đề “chết hay không chết?’ Nhưng khi nghe tiếng sóng và biếtđây là sông Tiền Đường rồi thì không còn vấn đề suy nghĩ nữa. Chắc chắn làchết vì đây là một điều tiền định!
Nhớ lời thần mộng rõ ràng,
Này thôi hết kiếp đoạn tràng là đây.
‘Đạm Tiên nàng nhé có hay!
‘Hẹn ta thì đợi dưới này rước ta.’
Ở đây chúng ta nên nhớ rằng: đứng về phương diện tâm lý, khi con người savào thế giới của bi quan và đen tối rồi thì họ quên tất cả những điềungược lại. Cách đó năm năm, Kiều gặp sư chị Giác Duyên cho biết Tam Hợpđọa cô tiên đoán trong năm năm tới hai chị em sẽ được gặp lại. Kiều tinchắc điều này sẽ xảy ra; ‘Đã tin điều trước ắt nhằm việc sau.’, ‘Lời sư đãdạy ắt là chẳng sai.’ Nhưng trong giờ phút này Kiều chỉ nghĩ đến chuyệngặp Đạm Tiên (nghĩa là chuyện chết) thôi, còn chuyện sẽ được gặp GiácDuyên thì cô quên hẳn. Trong những lúc lâm vào tình trạng đen tối, ta chỉtiếp xúc được với những hạt giống và chất liệu đen tối bên trong và xungquanh ta thôi. Còn tất cả những hạt giống đẹp đẽ, tươi mát, tích cực ởtrong và xung quanh thì ta không thấy. Cái hoa tươi đẹp vậy mà mình khôngthấy. Màu trời xanh mầu nhiệm như vậy mà mình không thấy. Đối với mình cáigì cũng đen tối hết. Đen từ bên trong đen ra. Lâm vào tình trạng đen tốicủa tâm hồn ta thấy người nào cũng xấu, cũng dễ ghét. Trời đất cũng dễghét luôn! Không có gì tích cực, không có gì tươi mát, không có gì đángsống hết! Chỉ có cái đen trong mình là có thật thôi! Đây là điều đang xảyra cho Thúy Kiều. Là người tu, khi lâm vào tình trạng đen tối, ta phải tựnhắc mình rằng đây chỉ là tình trạng chốc lát, nhất thời. Trong bản thânta và xung quanh ta vẫn có những cái rất mầu nhiệm mà ta không tiếp xúcđược trong giây phút này. Ta phải nhờ những người anh, người chị, người emkéo ta ra khỏi tâm trạng đen tối đó. Vì vậy tu là phải tu với tăng thân.Bất cứ người nào trong chúng ta cũng thỉnh thoảng rơi vào tình trạng đentối. Nếu ta không có một sư anh, sư chị, sư em giúp ta vượt thì ta có thểlún rất sâu vào tâm trạng này. ‘Con về nương tựa Tăng’ là chỗ đó.Tu mà không có tăng thân thì không thể thành công được. Và ngược lại, khithấy một người sư anh, sư chị, sư em mình đang ở trong tình trạng đen tối,ta phải tìm cách kéo người ấy ra khỏi. Đó là bổn phận của chúng ta, mộtphần từ trong tăng thân. Đừng để người kia lún sâu vào tình trạng đen tối.Người đó có thể đang bệnh, thể xác yếu đuối. Thể xác yếu đuối đưa tớinhững tư tưởng đen tối. Ta phải làm thế nào để gần gũi, ưu ái, giúp ngườiấy thoát ra khỏi tình trạng ốm yếu của thể xác và tinh thần. ‘Con vềnương tựa Tăng’ rất quan trọng. Ta phải tu với tăng thân, có anh, cóchị, có em để nương tựa.
Đạm Tiên nàng nhé có hay!
‘Hẹn ta thì đợi dưới này rước ta.’
Đáng lý lúc đó Kiều phải nghĩ tới Giác Duyên, và phải nói: ‘Sư chị ơi! Sưchị hẹn gặp lại em mà bây giờ sư chị ở đâu? Sư chị Giác Duyên là ngườiKiều rất thương và tin cậy. Sự thật, lúc đó Giác Duyên đang đi tìm ThúyKiều. Nhưng Thúy Kiều đâu đi tìm Giác Duyên! Thúy Kiều chỉ muốn đi kiếmmột con ma thôi! (ma Đạm Tiên.) Trong Kinh Lăng Nghiêm Bụt dạy: ‘Thậpphương Như lai lân niệm chúng sanh như mẫu ức tử. Nhược thử đào thệ tuy ứchà vi? Tử nhược ức mẫu như mẫu ức thời, tử mẫu lịch sanh bất tương viviễn. Nhược chúng sanh tâm ức Phật niệm Phật, hiện tiền đương lai tất địnhkiến Phật, khứ Phật bất viễn.’ Nghĩa là: Các đức Như Lai mười phươngthương nhớ chúng sanh như mẹ nhớ con. Nếu con bỏ mẹ chạy trốn thì mẹ cónhớ cũng không đi đến đâu. Trong khi đó, nếu con cũng nhớ mẹ như mẹ nhớcon thì thế nào mẹ con cũng được gặp nhau. Nếu tâm chúng sanh nhớ Bụt,niệm Bụt, hướng về Bụt thì bây giờ và trong tương lai chắc chắc chúng sanhvà Bụt sẽ được đoàn tụ. Ở đây, trong tâm trạng đen tối, Kiều chỉ nhớ tớima Đạm Tiên và sự chết mà thôi. Không nhớ tới sư chị Giác Duyên và tất cảsự nhẹ nhàng, an tịnh, giải thoát mà sư chị biểu lộ. Chỉ ‘ tìm nhữngchốn đoạn tràng mà đi’, không tìm những chỗ thanh thản. Đó là trườnghợp của nhiều người.
Dưới đèn sẵn bức tiên hoa,
Một thiên tứ tuyệt gọi là để sau.
Trước khi tự tử Kiều vẫn có thói quen của thi sĩ, muốn làm một bài thơ đểlại. Cụ Nguyễn Du không viết bài thơ ấy, nhưng trong nguyên lục đó là mộtbài thơ sáu câu sáu chữ:
Thập ngũ niên tiền hữu ước
Kim triêu thỉ đáo Tiền Đường
Bách thế quang âm hỏa thước
Nhất sinh thân sự hoàng lương.
Triều tín thôi nhân khứ giả
Đẳng nhàn khước liễu đoạn trường.
Nghĩa là:
Mưòi lăm năm trước đã có ước hẹn
Sáng hôm nay mới tới được sông Tiền Đường.
Thời gian một trăm năm đi mau như lửa tàn
Một đời người thân thế như giấc kê vàng
Nước triều lên như thông điệp giục giã mình ra đi
Để chấm dứt kiếp đoạn trường này.
Tôi tạm dịch:
Mười mấy năm xưa có hẹn
Sáng nay mới tới Tiền Đường.
Một kiếp thời gian thấm thoát
Trăm năm chỉ giấc kê vàng.
Tiếng sóng ngoài kia giục giã
Từ đây hết kiếp đoạn trường.
Viết xong bài thơ tuyệt mệnh Kiều nhảy xuống sông Tiền Đường:
Cửa bồng vội mở rèm châu,184
Trời cao sông rộng một màu bao la.
Rằng: “Từ công hậu đãi ta,
‘Chút vì việc nước mà ra phụ lòng.
‘Giết chồng mà lại lấy chồng.
‘Mặt nào còn đứng ở trong cõi đời?
‘Thôi thì một thác cho rồi,
‘Tấm lòng phó mặc trên trời dưới sông.’
Trông vời con nước mênh mông,
Đem mình gieo xuống giữa giòng trường giang.
Thổ quan theo vớt vội vàng,
Thì đà đắm ngọc chìm hương cho rồi,
Thương thay cũng một kiếp người,
Hại thay mang lấy sắc tài làm chi!
Những người có sắc có tài là những người dễ bị đau khổ nhiều nhất! Đây lànhững giọt nước mắt của cụ Nguyễn Du nhỏ xuống để khóc cho Thúy Kiều màcũng để khóc cho bản thân tác giả. Cụ Nguyễn Du là người có tài. Cụ đãtừng thờ nhà Lê, sau này bắt buộc lại phải làm quan cho nhà Nguyễn. Cảmtưởng mình đã phụ bạc nhà Lê là một niềm đau trong lòng thi sĩ.
Thương thay cũng một kiếp người
Hại thay mang lấy sắc tài làm chi!
Những là oan khổ lưu ly,
Chờ cho hết kiếp còn gì là thân!
Mười lăm năm bấy nhiêu lần,
Làm gương cho khách hồng quần thử soi.
Đời người đến thử thế thôi,
Trong cơ âm cực dương hồi185khôn hay,
Mấy người hiếu nghĩa xưa nay,
Trời làm chi đến lâu ngày càng thương!
Thúy Kiều đã chết. ‘Trong cơ âm cực dương hồi khôn hay’ tức là khicái âm (yin) đến chỗ sâu nhất thì cái dương (yang) bắt đầu sinh ra.Cái lạnh lẽo của mùa Đông từ từ hết thì cái ấm áp của mùa xuân từ từ sinhra. sẽ có sự thay đổi!
- Quá trình tu học của chúng ta là quá trình chết đi để sống lại. Nhữngđau khổ của kiếp người rất quan trọng. Đi tu không phải là để trốn tánhđau khổ. Đi tu có nghĩa là sử dụng tất cả những đau khổ của mình để chuyểnrác thành hoa. Sự sống chân thật được làm bằng chất liệu của sự chết. Hạnhphúc chân thật được làm bằng chất liệu khổ đau. Những người nào trongchúng ta đã từng đau khổ thì đừng vì vậy mà buồn phiền. những đau khổ đóchính là chất liệu cần thiết để chúng ta có thể tạo dựng ra hạnh phúc vàgiải thoát, như những người làm vườn biết sử dụng rác để làm phân, biếnrác thành hoa. Những người chưa đau khổ thì khó thành công hơn những ngườidã từng đau khổ. Nhưng khổ đau nhiều, tiếp tục chất chứa phiền não màkhông biết phương pháp biến rác thành hoa thì mình có thể chết chìm trongđau khổ. Nếu thông minh, có thầy, có bạn thì với số lượng đau khổ mình có,mình có thể chuyển rác thành hoa dễ dàng. Và mình có thể thành công mauhơn những người chưa từng đau khổ hoặc chỉ mới đau khổ sơ sơ. Sự thực tậpcủa chúng ta là mỗi ngày phải tập chết. Chết đi những vô minh, tham đắm,khổ đau để an lạc và giải thoát được bùng nổ. Đức thế tôn cũng đã trải quachuyện chết đi sống lại này bao nhiêu lần trước khi thành đạo. Là học tròcủa Ngài, chúng ta cũng phải học chết. Mỗi khi ngồi thiền, chúng ta phảichết. Hãy để cho chúng ta chết để chúng ta có thể sống dậy được.
Thúy Kiều đã chết. Đây là một tin mừng của Thúy Kiều. vì nếu không chếtnhư vậy thì không sống trở lại được. Trong Thánh Kinh của Cơ Đốc Giáo cũngcó tư tưởng này: ‘… si le grain de blé qui est tombé en terre ne meurt,il reste seul; mais s’il meurt, ol porte beaucoup de fruit.’ Hạt câymà không chết thì cái cây không thể sanh ra được. Khi một hạt lúa đượcgieo xuống đất, hạt phải chết, nứt ra, tàn hoại thì mộng cây mới có thểtrở thành cây con được. Tu hành ta đừng nên sợ chết. Trái lại, ta phải họcchết mỗi ngày để cho sinh mệnh của giải thoát có thể thoát thai ra từnhững đau khổ của chúng ta.
Ở CHO YÊN NGỒI CHO VỮNG
Bây giờ chúng ta hãy theo sư chị Giác Duyên:
Giác Duyên từ tiết giã nàng,
Đeo bầu quảy níp rộng đường vân du.
Bầu là bầu cam lộ; níp là cái túi để đựng Kinh Kim Cương.Hành lý của người tu chỉ có một cái bình đựng cam lộ và một túi đựng KinhKim Cương thôi. Vân du là vân thủy. Người tu là phải có tự do. Tìmvề chỗ có mây nước, giải thoát và an lạc mà tới. Không chui đầu vào làm nôlệ. Hồi còn bé, tôi có được nghe giai thoại của một anh học trò nghèo vàmột vị xuất gia gặp nhau trên một chuyến đò. Ông thầy hình như vừa mới đicúng về. Trong túi ông không biết có trăng gió hay không nhưng chắc chắnlà có chuối có xôi (có oản) Ạnh học trò nghèo kiết xác mồng tơi than đói.Ông thầy lấy xôi, chuối mời. Anh ta rất mừng. Ăn xong, ông thầy hỏi: ‘Anh là học trò thiệt không mà ăn xôi, ăn chuối của tôi?’ –‘Dạ conlà học trò thiệt mà, thưa thầy!’ – ‘Vậy anh làm cho tôi một bài thơ đi!’ Đây là bài thơ của anh học trò:
Một hòm kinh sử, níp Kim Cương186
Thầy tớ cùng nhau một chuyến dương
Đám hội đàn chay thầy đủng đỉnh
Ngồi cao chức trọng tớ nghênh ngang
Sao người chẳng nhớ lời Hàn Dũ
Đầy tớ còn căm chuyện Thủy Hoàng187
Phút chốc lên bờ rồi tiễn biệt.
Người thì nên Bụt tớ nên sang.
Tôi còn nhớ bài thơ này chỉ vì trong bài thơ có chữ ‘níp Kim Cương.’
Giác duyên từ tiết giã nàng
Đeo bầu quảy níp rộng đường vân du.
Gặp bà Tam Hợp đạo cô
Thong dong hỏi hết nhỏ to sự nàng:
‘Người sao hiếu nghĩa đủ đường,
‘Kiếp sao gặp những đoạn trường thế thôi?’
Đạo cô Tam Hợp là người theo Lão giáo, có thể biết chuyện quá khứ và tươnglai. Sư chị nói chuyện về Trạc Tuyền và hỏi về vận mệnh của cô. Chứng tỏsư chị rất còn thương sư em.
Sư rằng: ‘Phúc họa đạo trời,
‘Cỗi nguồn cũng ở lòng người mà ra.
‘Có trời mà cũng tại ta,
‘Tu là cỗi phúc188 tình làdây oan.
‘Cỗi nguồn cũng ở lòng người mà ra’ là tư tưởng của Kinh HoaNghiêm: ‘Nhất thiết duy tâm tạo.’ Trời là cộng nghiệp; ta là biệtnghiệp. Chúng ta bị ảnh hưởng của cộng nghiệp nhưng chúng ta cũng chịutrách nhiệm với tư cách cá nhân. nếu biết tu tập thì ta tọa ra phước đức;còn bị ràng buộc vào trong tình cảm thì ta tạo ra những oan nghiệp chomình và cho người khác. Đó là lời thốt ra từ miệng một đạo cô.
Và bây giờ nhà đạo học đưa ra một sự phân tích về bản án của cuộc đời ThúyKiều:
‘Thúy Kiều sắc sảo khôn ngoan,
‘Vô duyên là phận hồng nhan đã đành.
‘Lại mang lấy một chữ tình,
‘Khư khư mình buộc lấy mình vào trong.
‘Vậy nên những chốn thong dong,
‘Ở không yên ổn ngồi không vững vàng.
‘Ma đưa lối quỷ dẫn đàng,
‘Lại tìm những chốn đoạn tràng mà đi.
Thúy Kiều có sắc đẹp và thông minh nhưng lại thiếu những nhân tốt của cuộcđời. Vô duyên là không có duyên may mắn, trong quá khứ đã không gieo trồngnhững hạt giống tốt. Người ta thành công được không phải do tài năng củamình mà do sự may mắn. Sự may mắn không phải ngẫu nhiên mà đến. May mắn cónghĩa là những nhân duyên do mình hoặc cha mẹ ông bà mình đã gieo trồngtrong quá khứ. Nếu chúng ta đã có duyên lành rồi tức là chúng ta may mắnhơn Thúy Kiều.
Nếu chỉ vô duyên thôi thì không đến nỗi gì. Thúy Kiều đã vô duyên mà lạicòn thêm tội đa tình nữa! ‘Lại mang lấy mọt chữ tình. Khăng khăng mìnhbuộc lấy mình vào trong.’ Mình tự buộc chứ có ai buộc mình đâu! ‘Xincho tôi làm nô lệ! Tôi phát nguyện được làm nô lệ cho người suốt đời, đờinày sang đời khác!’ Tự do không muốn, chỉ muốn làm nô lệ! Không ai buộcđược mình hết, chỉ có một người có thể buộc được mình thôi: chính mình!
Hai nguyên do tọa nên bi kịch của Thúy Kiều: Thứ nhát, không có những hạtgiống phước đức của kiếp trước. Thứ hai, mình tự cột mình vào trong vòngtình ái. Hai cái đó sẽ đưa Kiều tới đâu?
Vậy nên ở chốn thong dong,
Ở không yên ổn ngồi không vững vàng.
Dầu có được cơ hội đi vào những chốn tự do và thong dong thì Kiều cũng ởkhông yên ngồi không vững. ‘Vậy nên những chốn thong dong’ có nghĩalà Kiều đã có cơ hội đi vào những chốn thong dong. Chốn thong dong là chốn nào? Chốn thong dong là chốn có những người có thể bướcnhững bước chân thảnh thơi, ngồi uống trà, ăn cơm có hạnh phúc, có thểngồi yên từ giờ này sang giờ khác mà không cần phải bôn ba chạy đi đâuhết. Đã có duyên đi tới những chốn thong dong đó nhưng vẫn không thongdong được. Vẫn đi thì như ‘chó đạp phải lửa’, vẫn ngồi như ngồi trên than hồng. Không tiếp xúc được với sự thongdong ở trong lòng mình và xung quanh mình. Cứ nhìn Làng Mai là chúng tabiết. Ở Làng Mai có những người an trú được. Họ ngồi yên được, uống tràđược, nhìn mây, nhìn trời được. Họ nhận đó là quê hương của họ. Mỗi giờphút họ có htể an an lạc và hạnh phúc. Nhưng có những người khác không làmnhư vậy. Không có khả năng ngồi, không có khả năng đi. Thấy chỗ này chưaphải là chỗ của mình. Chỗ của mình là chỗ khác, chỗ nào? Chỗ đoạn trường.Những lời của đạo cô Tam Hợp hay lắm!
Ở tức là trú (dwelling.) Ở không yên ổn’ tức là không antrú. Ngồi trên xe lửa mà không yên, ngồi trong thiền đường cũng không yên,ngồi trên bãi cỏ cũng không yên, ngồi ở cốc Ngồi Yên cũng không yên. Khôngcó chỗ nào mà ngồi yên được. Ngồi trên than hồng thì làm sao vững vàngđược! Chúng ta học: ‘Ngồi đây ngồi cội Bồ Đề, Vững thân chánh niệmkhông hề lãng xao.’ Sự thực tập của chúng ta là ở cho yên và ngồi choyên. Chỉ có chừng đó thôi. Chúng ta học Kinh Hoa Nghiêm, giới luật,thở, thiền hành… là cốt để đi tới một cái đó: ngồi cho yên, ở cho yên vàcó hạnh phúc. Vì bất an nên chúng ta rong ruổi. Rong ruổi về quákhứ, rong ruổi về tương lai. Điều này không cần phải ai nói, chúng ta chỉcần nhìn lại tâm chúng ta để thấy. Chúng ta có ngồi yên không? Chúng ta cókhả năng uống trà, ăn cơm, nắm tay một người bạn, nhìn trời xanh, mâytrắng, bước những bước chân thảnh thơi trên con đường thiền hành haykhông? Chúng ta có chất liệu bất an của Thúy Kiều không? Nhiều hay ít,chúng ta đều có chất liệu ấy của Thúy Kiều. Tu tức là chuyển hóa chất liệuđể có thể ở cho an ổn, ngồi cho vững vàng.
‘Vậy nên những chốn thong dong. Ở không an ổn ngồi không vững vàng’ là câu thơ tả được tâm trạng của nhiều người. Không có hạnh phúc vì khôngan trú được trong giây phút hiện tại: bây giờ và ở đây. Đi đâu cũng bấtan: về Việt Nam cũng bất an, qua Mỹ cũng bất an, về Làng Mai cũng bất an…Nếu tâm ta an thì chỗ nào cũng là chỗ thong dong, chỗ nào cũng là tịnh độ,chỗ nào cũng là an lạc cả.
Tâm không an trú, không có khả năng ngồi ở Thiền Đường hay Tịnh độ thìphải đứng dậy để đi. Đi đâu? Đi vào những thế giới của đoạn tràng. Đoạntràng là đứt ruột, đau khổ, ngũ thú, lục đạo. Ai dắt chúng ta vào nhữngcon đường u mê, những chốn đoạn tràng đó? ‘Ma đưa lối quỷ dẫn đàng.’ Ma quỷ này là những tâm hành tham, sân, si, mạn, nghi, tà kiến. La Háncó nghĩa là người phá ma. Ma ở đâu? Ở trong tâm chúng ta. Chính vì chúngta không thể an trú được nên những con ma trong tâm xuất hiện, xui bảochúng ta: ‘Mình ở chỗ này không được, phải đi tìm hoàn cảnh khác.’ Càngsuy nghĩ càng bấn loạn trong tâm và tâm hành bất an xui hai chân ta phảichạy. Đó là những con ma đưa chúng ta vào những hoàn cảnh đen tối, đoạntràng. Ta hãy đọc lại những câu này và phản chiếu lại nội tâm mình:
‘Thúy Kiều sắc sảo khôn ngoan,
‘Vô duyên là phận hồng nhan đã đành.
‘Lại mang lấy một chữ tình,
‘Khư khư mình buộc lấy mình vào trong.
‘Vậy nên những chốn thong dong,
‘Ở không yên ổn ngồi không vững vàng.
‘Ma đưa lối quỷ dẫn đàng,
‘Lại tìm những chốn đoạn tràng mà đi.
Dễ sợ! Những câu thơ như lột hết tâm can mình ra, chỉ cho mình thấy bảnchất luân hồi, khổ đau và địa ngục nằm ngay trong chính con người mình.
‘Hết nạn ấy đến nạn kia,
‘Thanh lâu hai đợt thanh y hai lần.
‘Trong vòng giáo đựng gươm trần,
‘Kề răng hùm sói gửi thân tôi đòi.
‘Giữa dòng nước dẫy sóng dồi
‘Trước hàm rồng cá gieo mồi vắng tanh.190
Cố nhiên không có khả năng an trú được trong những chốn thong dong thì thếnào mình cũng gặp tai nạn. Tai nạn xảy ra ngay ở chỗ mà mọi người đangsống thong dong. Trong chỗ thong dong đó, người khác sống thong dong nhưngmình đâu có thong dong! Đạo cô tóm tắt cuộc đời đau khổ của Kiều, chungcục phải tự tử dưới sông trong cô đơn, im lặng (vắng tanh). Những đau khổcủa mình, mình không thể nói cho ai nghe được.
‘Oan kia theo mãi với tình –
(Còn tình tức là còn oan.)
‘Một mình mình biết một mình mình hay.
Có tám chữ mà hay đến nước như vậy! Tất cả những khổ đau của mình không aicó thể hiểu được, chỉ có mình mới thấm thía được mà thôi; vì người kháckhông ở trong da thịt mình thì làm sao hiểu được!
‘Làm cho sống đọa thác dày,
‘Đoạn trường cho hết kiếp này mới thôi.’
Sống thì rơi xuống (đọa), chết cũng là bị đày. ‘Làm cho sống đọa thácđây’ là vì hai điều đã nói: vô duyên với Phật pháp, với sự an lạc vàlại tự mình buộc lấy mình trong con đường của tình ái.
Thông tin bình chọn
Thơ - Văn mới cập nhật
Tìm kiếm thông tin
Lời ngỏ