Một bác sỹ trẻ ở Tokyo tên là Kusuda đến gặp người bạn học cao đẳng. Anh bạn của vị bác sỹ này vốn đang học Thiền. Vị bác sỹ trẻ hỏi bạn anh rằng Thiền là gì? Anh bạn này đáp: “Tớ không thể trả lời cậu Thiền là gì, nhưng tớ chắc chắn một điều, nếu cậu hiểu Thiền, cậu sẽ không sợ chết.”
Kusuda nói: “Được lắm! Tớ sẽ thử xem. Tớ có thể tìm vị giáo thọ ở đâu?
“Cậu hãy đến yết kiến thiền sư Nan-in,” anh bạn nói với vị bác sỹ.
Rồi Kusuda tìm đến thiền sư Nan-in, mang theo con dao găm dài 9,5 inches để xác định xem vị giáo thọ này có sợ chết hay không.
Khi thiền sư Nan-in vừa trông thấy Kusuda, ngài lên tiếng: “Chào tín chủ. Tín chủ khỏe không? Chúng ta đã lâu chưa gặp!”
Sự kiện này làm Kusuda giật mình đáp: “Từ trước đến nay, chúng ta chưa từng quen biết nhau mà.”
Thiền sư Nan-in trả lời: “Đúng thế. Tôi nhầm tín chủ với một bác sỹ khác đang đến đây học thiền.”
Với sự khởi đầu như thế, Kusuda mất cơ hội thử thách thiền sư, vì vậy Kusuda miễn cưỡng hỏi xem anh có thể học thiền được không?
Thiền sư Nan-in nói: “Thiền không phải một nhiệm vụ khó. Nếu anh là bác sỹ, chữa cho bệnh nhân của anh bằng từ tâm. Đó là Thiền.”
Kusuda đến thăm thiền sư Nan-in 3 lần. Mỗi lần thiền sư Nan-in đều nói với anh một câu giống nhau. “Một bác sỹ không nên mất thời giờ ở đây làm gì. Về nhà chăm sóc bệnh nhân của anh đi.”
Kusuda vẫn chưa thông cách dạy Thiền như thế làm sao có thể làm thiền sinh hết sợ chết. Vì vậy lần thứ tư đến viếng, Kusuda phàn nàn với thiền sư rằng: “Bạn con nói với con rằng khi người ta học Thiền, người ta sẽ hết sợ chết. Mỗi lần con đến đây, sư phụ chỉ bảo con về chăm sóc bệnh nhân. Con quá rành việc đó. Nếu việc đó được gọi là Thiền, con sẽ không đến làm phiền sư phụ nữa.”
Thiền sư Nan-in mỉm cười an ủi vị bác sỹ. “Ta quá khắt khe với con. Để ta cho con một công án (koan).” Thiền sư Nan-in tặng cho Kusuda một công án quán Không (Mu) của thiền sư Triệu Châu (Joshu) để quán chiếu. Quán Không là vấn đề đốn ngộ đầu tiên trong sách Vô Môn Quán.
Kusuda quán chiếu công án Không (No-Thing) trong 2 năm . Trong một thời gian dài, Kusuda cứ nghĩ anh đã đạt đến chân tâm. Nhưng thiền sư Nan-in phán: “Vẫn chưa đạt đến.”
Kusuda tiếp tục tập trung quán thêm chưa đến 2 năm rưỡi nữa. Tâm của anh trở nên an định. Vấn đề đã được giải quyết. Không trở thành chân lý. Anh phục vụ bệnh nhân tốt hơn, và thậm chí không hề hay biết về điều đó. Anh không còn bận tâm đến sống và chết nữa.
Sau đó, Kusuda đến thăm thiền sư Nan-in, vị giáo thọ già chỉ mỉm cười.
Thích Minh Trí biên dịch
Nguyên tác Anh văn
Zen Koans: Stingy in Teaching
A young physician in Tokyo named Kusuda met a college friend who had been studying Zen. The young doctor asked him what Zen was.
"I cannot tell you what it is," the friend replied, "but one thing is certain. If you understand Zen, you will not be afraid to die."
"That's fine," said Kusuda. "I will try it. Where can I find a teacher?"
"Go to the master Nan-in," the friend told him.
So Kusuda went to call on Nan-in. He carried a dagger nine and a half inches long to determine whether or not the teacher was afraid to die.
When Nan-in saw Kusuda he exclaimed: "Hello, friend. How are you? We haven't seen each other for a long time!"
This perplexed Kusuda, who replied: "We have never met before."
"That's right," answered Nan-in. "I mistook you for another physician who is receiving instruction here."
With such a begining, Kusuda lost his chance to test the master, so reluctantly he asked if he might receive instruction.
Nan-in said: "Zen is not a difficult task. If you are a physician, treat your patients with kindness. That is Zen."
Kusuda visited Nan-in three times. Each time Nan-in told him the same thing. "A phsisician should not waste time around here. Go home and take care of your patients."
It was not clear to Kusuda how such teaching could remove the fear of death. So on the forth visit he complained: "My friend told me that when one learns Zen one loses his fear of death. Each time I come here you tell me to take care of my patients. I know that much. If that is your so-called Zen, I am not going to visit you anymore."
Nan-in smiled and pat ted the doctor. "I have been too strict with you. Let me give you a koan." He presented Kusuda with Joshu's Mu to work over, which is the first mind-enlightening problem in the book called The Gateless Gate.
Kusuda pondered this problem of Mu (No-Thing) for two years. At length he thought he had reached certainty of mind. But his teacher commented: "You are not in yet."
Kusuda continued in concentration for another yet and a half. His mind became placid. Problems dissolved. No-Thing became the truth. He served his patients well and, without even knowing it, he was free from concern of life and death.
Then he visited Nan-in, his old teacher just smiled.