Vấn đề rau nhiễm bẩn không rõ nguồn gốc xuất xứ đã song hành và cùng tồn tại trong bữa ăn hàng ngày của nhân dân lao động nghèo thành phố gần 10 năm nay. Đây là một vấn đề không mơi nhưng nó lại đang thách thức quản lý nhà nước vệ sinh an toàn thực phẩm phải vào cuộc chơi “sức khỏe người dân” đang được bỏ ngõ này? Gần đây, số vụ ngộ độc thực phẩm đang tăng vọt và số lượng người phải nhập viện để cấp cứu ngày càng nhiều. Nguyên nhân được xác định là do thực phẩm ô nhiễm, rau trái có dư lượng thuốc trừ sâu vượt mức cho phép, quy trình chế biến thực phẩm ở các bếp ăn tập thể không được vệ sinh …

Thực tế, tại nhiều phường như Thạnh Xuân (Q.12), Trường Thọ, Linh Trung (Q.Thủ Đức), xã Vĩnh Lộc B (huyện Bình Chánh), Nhị Bình, Đông Thạnh (Hóc Môn), người trồng rau cần nước, rau giấp cá, rau muống đều sử dụng diện tích mặt nước kênh hay dẫn trực tiếp nguồn nước này vào ruộng để trồng rau, kể cả nguồn nước thải từ các khu công nghiệp.

Từ rau ô nhiễm …

TP.Hồ Chí Minh hiện nay có khoảng 215 hecta diện tích trồng rau muống hoặc các loại rau thủy sinh, rau ký sinh chiếm 70% là các loại rau muống nước. Rau muống nước rất dễ trồng nhờ bộ rễ phát triển mạnh khi được chôn trong nước có bùn, có năng suất cao lại ít tốn chi phí đầu tư. Do là loại rau quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày, chứa nhiều chất xơ bổ ích và có nhu cầu rất lớn nên người trồng rau đã dùng nhiều “thủ thuật” để tăng năng suất rau, kể cả việc tận dụng các nguồn nước thải công nghiệp. Đối với các ruộng rau muống thấp, ít nước thì họ sử dụng thêm phân urê kèm nhớt xe phế thải pha loãng. Những công đoạn sản xuất rau theo “công nghệ” thủy canh này là một thách thức đối với các cơ quan bảo vệ thực vật, vệ sinh an toàn thực phẩm … vì hiện nay chưa có một văn bản nhà nước nào quy định cụ thể mức phạt, xử lý và theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất rau của người nông dân, buộc người trồng rau phải tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm trên các ruộng rau muống. Cán bộ quản lý chi cục bảo vệ thực vật, vệ sinh an toàn thực phẩm chỉ “cưỡi ngựa xem hoa” vì lực lượng mỏng!

Nhà báo đã tiếp cận được một bậc đàn anh có thâm niên trong nghề trồng rau muống nước, Anh Nguyễn V. T., 53 tuổi, cư ngụ ở Nhị Bình, Hóc Môn cho biết : Rau muống hiện nay có 3 loại : thứ nhất, loại trồng trên ruộng cao, không có nước ra vào, phải sử dụng nguồn nước bất kỳ ở đâu kể cả nguồn nước thải công nghiệp. Thứ hai, loại ruộng muống thấp có thuận lợi gần kênh mương có nước ra vào theo triều cường. Thứ ba, loại rau muống được trồng bằng các bè tre có lớp mút xốp thả bồng bềnh trên ao (kể cả rau giấp cá). Loại ruộng muống này không phải đầu tư nhiều. Sử dụng dầu nhớt cặn xe làm mất oxy do ngập nhớt trên mặt, thời gian mất khoảng 2 ngày. Không một loại côn trùng hoặc sâu rầy nào sống sót trên ruộng muống. Sau thời gian ngâm nhớt, người nông dân phá bờ bao cho nước thải nhớt thoát ra kênh mương. Giai đoạn này rau muống, rau giấp cá bắn đọt rất xanh, tươi và ngon. Nhớt cặn là loại phế phẩm, giá thành rất thấp, dễ tìm thấy, dễ mua với số lượng lớn. Không một loại hóa chất, thuốc trừ sâu nào sánh được. Anh Nguyễn V. T. cho rằng đây là một sáng kiến khoa học và tự hào về điều này như một phát hiện mới trong thị trường thuốc trừ sâu.

Bà Nguyễn Thanh Hà, Phó giám đốc chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, cho biết : “Bình thường, lượng rau về chợ khoảng 1.300 tấn/đêm, dịp cao điểm khoảng 1.800 tấn/đêm. Nguồn rau chủ yếu từ các địa phương Lâm Đồng, Tiền Giang, Long An, Đồng Tháp … và ra ngoại nhập. Thống kê cho thấy có những thời điểm 3% trên 1.600 mẫu kiểm định bị phát hiện dương tính với phân tích nhanh dư lượng thuốc trừ sâu. Có thời điểm đột biến phát hiện đến 5% số mẫu kiểm định”. Phát hiện rau “bẩn” thì đã bán hết rồi !

… Đến mẫu rau phòng thí nghiệm !

Dự án nghiên cứu về tình trạng nhiễm độc chì đối với sức khỏe cộng đồng của Phân viện Nghiên cứu khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động tại TP.HCM đã đưa ra một số kết quả rất đáng quan ngại cho sức khỏe của người dân thành phố thường xuyên ăn rau. Sau khi lấy mẫu các loại rau muống từ ruộng đến các sạp hàng ngoài chợ đem về, phòng thí nghiệm đã chọn những phần rau ăn được, bỏ phần thân già và gốc rễ. Rau được đem đi rửa sạch bằng nước thường rồi bằng nước cất, để khô. Kết quả kiểm định cho thấy trong các mẫu rau muống đều tồn tại hàm lượng chì vượt mức cho phép trong phần lớn các mẫu rau được phân tích. Nếu căn cứ theo quy định về sản xuất rau an toàn thì có đến 16/25 mẫu rau vượt gấp nhiều lần quy định cho phép về hàm lượng nhiễm chì và kim loại, đặc biệt các mẫu rau muống ký sinh ở những ruộng có dẫn nước thải công nghiệp và bùn đen trên kênh Nhiêu Lộc, Thị Nghè, kênh Lò Gốm, kênh Ba Bò (Thủ Đức, Bình Dương). Vấn đề an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng hiện nay được đặc biệt lưu tâm, vì có đến 80% bữa ăn gia đình hàng ngày có sử dụng thực phẩm chế biến từ rau. Ruộng rau muống với “công nghệ” thủy canh độc hại này đang là một thách thức đối với cơ quan quản lý nhà nước. Vì vậy, nguy cơ tiềm ẩn của bệnh tật, ung thư, suy giảm hệ thần kinh, bệnh đường ruột … vẫn là đều tất yếu !

Bên cạnh đó, có một thực trang sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn Viet Gap (thực hành sản xuất nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn Việt Nam), người nông dân và các Hợp tác xã sản xuất rau an toàn đang “dở khóc, dỡ cười”, sản xuất cầm chừng vì rau sạch không vào được siêu thị. Lý do dễ hiểu là do giá thành bị đội lên. Nhà sản xuất không thể bán rau sạch bằng giá rau muống trôi nổi trên thị trường. Vì làm như vậy Hợp tác xã sẽ hết vốn, phá sản. Dự án chuỗi thực phẩm an toàn giai đoạn 2011-2015 đang triển khai.

Các thầy trụ trì ở các chùa từ rất lâu đã thực hành theo phép nhà Phật là tự túc sản xuất thực phẩm sạch cho nhà chùa không tạp nhiễm. Các thầy đã không ăn rau muống từ rất lâu, thay vào đó là các món trộn từ bắp cải, su su, cà rốt. Từ nước tương, chao đến đậu hủ đều được nhà chùa quan tâm, sản xuất riêng biệt. Một số chùa ni cũng là những điểm sản xuất thực phẩm chay, sạch cho các chùa lớn. Ngay cả xà bông có mùi thơm của thế giai pháp các thầy cũng không dùng. Chánh niệm trong từng bữa ăn chay là góp phần giữ gìn giới hạnh. Trang nghiêm Phật là trang nghiêm mình.

Thu mua dầu nhớt cặn xe

Ruộng rau muống dùng nguồn nước thải Công nghiệp

Rau muống bên phải có xịt thuốc, bên trái chưa xịt

Lên bè làm mất oxi bằng nhớt

Box :

Cách phân biệt các loại rau “nhiễm bẩn”

1. Rau muống có gốc lớn, lá lớn, màu xanh, phần ngọn hơi trắng. Bó rau muống đều đặn giống nhau, đẹp mắt từ gốc đến ngọn.

2. Ngắt một đoạn rau ở gốc hoặc ở ngọn thì thấy không có mủ trắng, rau mềm, non, bóp cọng rau không dai.

3. Luộc rau muống “già lửa” rau sẽ bở tan, không giữ được nguyên cọng, để khoảng 4-5 tiếng rau sẽ mau hư và nhão nhớt.

4. Đối với loại rau giấp cá thì lá gốc xanh, dày, lá ngọn mỏng, nhỏ, cọng lá ngắn, có vị hăng, ít nhớt.

5. Một vụ ngộ độc thực phẩm đã xảy ra tại Công ty Copal Vn (KCX Tân Thuận – TpHCM) vào ngày 22-5 khiến gần 100 công nhân phải nhập viện cấp cứu.

Theo ông Nguyễn Cửu Di Trung, giám đốc nhân sự công ty, ngày 21-5, khoảng 2000 công nhân dùng cơm của một đơn vị chuyên cung cấp suất ăn công nghiệp trong KCX tại nhà ăn công ty. Sau đó hàng chục CN bị đau bụng, tiêu chảy, ói mửa… nên được đưa đi cấp cứu. Kiểm tra nhanh, công ty còn ghi nhận 60 CN khác nghỉ làm do các triệu chứng vừa nêu. Đến chiều cùng ngày, phần lớn CN đã xuất viện.

Hoàng Dũng Huệ