Cơn bão âm thanh.
Sinh rằng: ‘Gió mát trăng trong,
‘Bấy lâu nay một chút lòng chưa cam.
‘Chày sương chưa nện cầu Lam,
‘Sợ lần khân quá ra sàm sở chăng?
‘Lâu nay anh ước ao một chuyện mà chưa được. Chúng mình chưa chính thứclàm lễ cưới hỏi, nếu anh yêu cầu chuyện đó thì e hơi bất lịch sự.’ Nghĩachỉ là như vậy thôi mà thơ diễn tả một cách rất điệu.
Nàng rằng: ‘Hồng diệp xích thằng,
‘Một lời cũng đã tiếng rằng tương tri.
‘Ðừng điều nguyệt nọ hoa kia,
‘Ngoài ra ai lại tiếc gì với ai.’
‘Hai người đã đồng ý với nhau, hiểu nhau, liên hệ đã sâu sắc. Ðừng đi vàochuyện hoa nguyệt thôi. Ngoài chuyện đó ra em không từ chối chuyện gì vớianh cả.’ Rất rõ ràng. Anh chàng bèn yêu cầu:
Rằng: ‘Nghe nổi tiếng cầm đài,
‘Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ’[47]
Cầm trăng là đàn nguyệt (nguyệt cầm, gọi là đàn trăng cũng được). Hai trămnăm trước cụ Nguyễn Du đã cố gắng dùng chữ Nôm để thay thế những chữ Hán.Bây giờ mình dùng văn phạm Việt để niệm Bụt (Nam mô Bụt Thích Ca Mâu Ni)cũng không có gì là cách mạng lắm. Kim Trọng có cử chỉ rất đẹp, hai taynâng đàn lên ngang mày để đưa cho Kiều. Trang trọng như dâng trà cho Bụttrong thiền trà.
Nàng rằng: ‘Nghề mọn riêng tây,
‘Làm chi cho bận lòng này lắm thân!’
So dần dây vũ dây văn,
Bốn dây to nhỏ theo vần cung thương.
Vũ là dây đàn to, văn là dây đàn nhỏ. Có chỗ chú thích ngày xưa đàn có nămdây, sau đó thêm vào hai dây gọi là dây vũ và dây văn. Khi vua Văn Vươngbị bắt, con của Văn Vương thêm vào một dây gọi là dây văn. Khi Vũ Vươnglên làm vua lại thêm một dây gọi là dây vũ. Trong Kiều thì nói đàn có bốndây. Cung thương là hai trong năm âm chánh của âm nhạc thời xưa: Cung,thương, giốc, chủy, vũ.
Tiếp theo là những câu tả cái đẹp của khúc đàn Kiều trình diễn. Nguyễn Dutả Kiều đàn nhiều lần. Lần đầu đàn cho Kim Trọng, lần thứ hai cho Hoạn Thưvà Thúc Sinh, lần thứ ba cho Hồ Tôn Hiến, và lần cuối là đàn cho Kim Trọngnghe sau mười lăm năm gặp lại. Mỗi lần như vậy, Nguyễn Du diễn tả một cáchkhác. Tùy theo tâm trạng của Kiều mà bản đàn biến thể. (Còn có bốn lần đànkhác, Nguyễn Du chỉ nói qua.) Ðây là lần đầu tiên, đàn cho Kim Trọng nghe.Cũng là khúc đàn này, Kim Trọng sau mười lăm năm nghe lại không khổ đau,vì trong thân tâm nội kết đã chuyển hóa. Ðây là bản đàn, đàn lần đầu tiên:
Khúc đâu Hán Sở chiến trường,
Nghe ra tiếng sắt tiếng vàng chen nhau.
Khúc đâu Tư Mã Phượng Cầu,[48]
Nghe ra như oán như sầu phải chăng!
Kê Khang này khúc Quảng Lăng,[49]
Một rằng lưu thủy hai rằng hành vân.[50]
Quá quan này khúc Chiêu Quân,[51]
Nửa phần luyến chúa nửa phần tư gia.
Ðó là tính chất của bản đàn. Chứa đựng những hình ảnh, tâm sự buồn ai oán.Và đây là tài nghệ của Thúy Kiều, cuốn hút người nghe vào biển âm thanh:
Trong như tiếng hạc bay qua,
Ðục như nước suối mới sa nửa vời.
Tiếng khoan như gió thoảng ngoài,
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa.
Âm thanh được diễn tả bằng những hình ảnh rất tài tình. Và đây là hậu quảtai hại của bản đàn:
Ngọn đèn khi tỏ khi mờ,
Khiến người ngồi đó cũng ngơ ngẩn sầu.
Khi tựa gồi khi cúi đầu,
Khi vò chín khúc khi chau đôi mày.
Tâm tư của Kiều có rất nhiều sầu thảm, đau khổ. Ðó là những hạt giống thừahưởng từ ông bà đời trước. Tâm tư đó, bây giờ được diễn tả qua tiếng đàn.Và người nghe là Kim Trọng cũng bị cuốn hút vào thế giới của sầu khổ. Anhchàng ngồi không yên được để nghe. Tư thế ngồi của anh chứng tỏ anh hoàntoàn bị cơn lốc của tâm trạng Thúy Kiều kéo theo. Văn nghệ lành mạnh vàvăn nghệ không lành mạnh rất khác nhau. Ðàn hay hát lên một bài hát, mìnhcó thể tạo ra những hậu quả rất lớn trong lòng mình và trong lòng ngườinghe. Chúng ta cần phải rất cẩn thận. ‘Khi tựa gối khi cúi đầu, Khi vàochín khúc khi chau đôi mày.’ Rất rõ ràng thái độ bất an của Kim Trọng dướiảnh hưởng của một khúc nhạc có tính cách sầu thương. Văn nghệ rất nguyhiểm. Tôi thường nói với các sư chú, sư cô: hát thì hát, ngâm thơ thì ngâmthơ nhưng phải cẩn thận. Hát và ngâm thơ là một cách tưới tẩm những hạtgiống trong lòng mình. Có những hạt giống cần tưới tẩm và có những hạtgiống không nên tưới tẩm. Chúng ta có đầy đủ tất cả những hạt giống (nhấtthiết chủng thức) cho nên phải cẩn thận. Nhất là khi mình còn yếu. Ðừngnên tưới tẩm bằng thi văn những hạt giống sầu đau của mình. Mỗi khi các sưchú, sư cô, các anh, các chị làm được một bài nhạc thanh thoát thì tôimừng. Nếu trong nhạc có những nét đau buồn thì tôi không mừng lắm. Khi làmra những nét nhạc đó, chính mình sẽ hát, bạn mình sẽ hát và sẽ tưới lạinhững hạt giống đau buồn. Và đó là đi ngược lại được lối tu học của chúngta.
Rằng: ‘Hay thì thật là hay,
‘Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào.
‘Lựa chi những khúc tiêu hao,
‘Dột lòng mình cũng nao nao lòng người?’
Sau khi đi qua một trận bão của âm thanh rồi, anh chàng nói: ‘Em dàn thìhay thật đó, nhưng sao cay đắng, đau khổ quá chừng! Sao em lại chọn nhữngbản nhạc buồn như vậy? Khi đàn em buồn mà người nghe cũng đứt ruột theo.’Anh chàng cũng thẳng thắng lắm, chứ đâu phải chỉ biết khen mà thôi đâu. Ýanh chàng là: ‘Em nên sáng tác lành mạnh hơn. Nghe thêm một lần nữa chắcanh sẽ chết quá!’ Chúng ta thấy rõ, anh chàng có hạt giống của sự lànhmạnh trong tâm. Khi trong lòng có sự lành mạnh mình sẽ không đau khổ nhiềunhư người có chủng tử khổ đau lớn. Vì có nhiều chủng tử của khổ đau, ngườikia sẽ đi qua mười lăm năm rất đau thương. Nếu mình đau khổ thì cũng làđau nỗi đau của người kia vì đời mình dính vào đời người kia. Truyện Kiềukhông pải là Kinh nhưng nhìn với con mắt quán chiếu thì bất cứ chuyện nàocũng thành Kinh hết.
Ðây là lời đáp của Kiều:
Rằng: ‘Quen mất nết đi rồi,
‘Tẻ vui thôi cũng tính trời biết sao!’
Ðây là nói về tập khí mà Kiều không biết. Quen mất nết đi rồicó nghĩa là lâu nay nàng chỉ chơi nhạc đó, sáng tác theo đường lối đó. Nóitheo danh từ Duy Thức là tập khí (habit energy). Tập khi có thể được hìnhthành từ hồi thơ ấu hoặc được trao truyền từ những thế hệ trước. Ở đâychủng tử được truyền cho Kiều chứ không phải cho Vân hay Quan. Và Kiềutưởng lầm: ‘Trời sanh em ra như vậy thì em như vậy.’ Trời sanh là một cáchcắt nghĩa khi chúng ta không hiểu nguyên lý chủng tử trong Duy Thức. ‘Tẻ vui âu cũng tính trời biết sao!’ Nói như vậy là không đúng. Nếuhọc Duy Thức thì ta biết rằng tất cả những tập khí tẻ hay vui đều là vấnđề chủng tử cả. Chủng tử bản hữu và chủng tân huân. Hai câu: ‘Rằng:‘Quen mất nết đi rồi, Tẻ vui âu cũng trời biết sao!’ có thể được đemra giảng theo Duy Thức Học thành một cuốn sách.
‘Lời vàng vâng lĩnh ý cao,
‘Họa dần dần bớt chút nào được không.
Cô không tin tưởng lắm là mình có thể thay đổi được tính khí của mình: ‘Anh nói như vậy thì em xin nghe lời anh. Em sẽ cố gắng, hy vọng sẽ bớtbuồn chút xíu.’ Hứa như vậy thôi. Người có tu biết rất rõ cái gì cũng dochủng tử mà ra cả. Nếu biết cách tưới và không tưới các hạt giống thì cóthể thay đổi được tập khí. Ở đây Kiều không biết điều đó vì chưa học sách Duy Thức Tam Thập Tụng.
Hoa hương càng tỏ thức hồng,
Ðầu mày cuối mắt càng nồng tấm yêu.
Sau khi hai người đã đi qua một trận bão tố của âm thanh rồi thì họ yếuhơn trước. Ðây là một sự thật. Người chơi nhạc và người nghe nhạc bây giờđều yếu hơn. Dáng điệu và cái nhìn của họ càng biểu lộ sự quấn quít saymê. Cơn bão tố vừa mới đi qua là cơn bão tố của âm thanh. Những ngọn gióđã khơi dậy những đợt sóng trong lòng người (sóng tình). Ðương sự khôngcòn đủ sức đứng vững, như một con thuyền đang đi trong đại dương bỗng nổilên một ‘trận cuồng phong’ hay một ‘loài thủy quái’
Sóng tình dường đã xiêu xiêu,
Xem trong âu yếm có chiều lả lơi.
Âu yếm là thương yêu gần gũi, vẫn còn có thể ở trong vòng lễ giáo. Lảlơi thì có sự không chính đính, tức là đã có yếu tố phi lễ ở bêntrong. Cách ngồi, cử chỉ, con mắt đã biểu lộ một cái gì không hoàn toàn điđúng theo lễ giáo nữa, kết quả của sóng tình đã lên quá cao. Ðó là nhữnggiây phút khó. Những giây phút đó, nếu là người tu thì mình biết phải làmgì: nắm lấy hơi thở. Thầy A Nan trong giây phút đó đã biết ngồi trở lại,tập thở. Anh chàng Kim Trọng đâu đã được học Kinh An Ban Thủ Ý!
Thông tin bình chọn
Thơ - Văn mới cập nhật
Tìm kiếm thông tin
Lời ngỏ